CANAN

2011-03-21T10:11:00.000-07:00

Erst kommt das Fressen, dann kommt die Moral

2010-12-16T04:15:00.001-08:00

Berthold Brecht

Şu anda Akşam gazetesini okuyanlar beni aşağılıyorlardı,

2010-12-04T05:05:00.000-08:00

budala ve hırslı aşık halime ne kadar gülüyor, haberin ayrıntılarına ne kadar inanıyorlardı? Sürekli bunu aklımdan geçiriyor, bir yandan da Füsun'un haberi okuyunca ne kadar üzüleceğini düşünüyordum. Annemin telefonundan sonra, Feridun'a telefon edip FÜsun'u ve bizimkileri bugünkü Akşam'dan uzak tutmasını öğütlemek geçti aklımdan. Ama yapmadım. Birinci neden, feridun'u ikna edememe konusuydu. İkinci ve daha derin neden ise, aslında bütün aşağılayıcı havasına, beni budala yerine koymasına rağmen, haberden memnun olmamdı. Bu memnuniyetimi kendimden saklıyordum, ama şimdi yıllar sonra çok iyi görüyorum: Füsun ile ilişkim, ona yakınlığım -her neyse- en sonunda gazetelere geçmiş, bir anlamda toplum tarafından kabul edilmişti! Bütün İstanbul sosyetesinin takip ettiği "Cemiyet" sütununda yazılan her şeyi - hele bunun gibi alaycı, sivri dilli rezalet haberini- herkes aylarca konuşurdu.

Orhan Pamuk- Masumumiyet Müzesi

al turşusunu kur!

2010-12-01T17:03:00.000-08:00

"görmedim, duymadım, bilmiyorum"

2010-11-25T05:54:00.000-08:00

intikam soğuk yenen bir yemektir!

Bugün 25 Kasım, Türkiye erkeklerinin utanç günü

2010-11-25T03:52:00.001-08:00

'Kadına Yönelik Şiddete Hayır Günü'nde kahreden tablo: Kadınların yüzde 41.9'u şiddet görüyor, yüzde 48'i bunu kimseye söylemiyor.

Kadınların hayatlarının her alanında gördükleri şiddetin mücadelesini anlatan ve simgesi olan 25 Kasım ‘Uluslararası Kadına Karşı Şiddete Hayır Günü’ Türkiye’de kadınlara yönelik sınırsız şiddetin acı tabloları bir kez daha gündeme geldi. Türkiye’deki kadınların, yüzde 41.9’u fiziksel ve cinsel şiddete uğruyor. Kadınların yüzde 48’i uğradığı şiddeti kimseye anlatamıyor. Şiddet ne ekonomik düzey dinliyor ne de eğitim seviyesi. Ve araştırmalara göre, şiddet kadının hayatına bir kere girmişse mutlaka devamı geliyor. En kapsamlı araştırma
Türkiye’de şimdiye kadar yapılan en büyük kadın araştırması Başbakanlık Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü ve AB’nin desteği ile Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü’nce 24 bin 48 hane ziyareti ve 12 binden fazla kadınla yüz yüze görüşmelerle gerçekleştirildi. Bir bölümü daha önce kamuoyuyla paylaşılan Kadına Yönelik Aile İçi Şiddet Araştırması, ilginç sonuçlarıyla dikkati çekiyor:

Türkiye’de kadınların yüzde 41.9’u fiziksel ve cinsel şiddete uğruyor.
Yüzde 49.9’la en fazla şiddete maruz kalan kadınlar ‘düşük gelir’ grubunda. Orta gelir durumunda bu oran yüzde 41.8, ‘yüksek gelir düzeyin’de de yüzde 28.7.
‘Çalışan’ kadınların yüzde 44.1’i, çalışmayanların yüzde 41.1’i şiddet mağduru.
Eğitimsiz kadınların yüzde 55.8’i, lise ve üzeri eğitim alan kadınların yüzde 27.2’si şiddet mağduru.
En az bir kez gebe kalmış her 10 kadından biri gebeliği sırasında şiddet yaşıyor.
Kadınların yüzde 57.6’sı, üç veya daha fazla kez yaralandığını söylüyor.

Ekonomik şiddet Erkeklerin ‘işten çıkmaya neden olma veya çalışmaya engel olma’ oranı düşük gelir seviyesindeki kadınlarda yüzde 21.5 iken, yüksek gelir düzeyindeki kadınlarda neredeyse aynı: Yüzde 21.2. Yaşadığı şiddetini kimseye anlatmayan kadın oranı yüzde 48.5. Düşük gelir düzeyinde bu oran yüzde 54.1, yüksek gelir düzeyindeyse yüzde 37.5. Şiddet yaşamış kadınların yüzde 33.7’si ‘hayatına son vermeyi düşündüğünü’ söylüyor.
Düşük ve yüksek gelir grubunda bu fikri aklından geçiren kadın oranı aynı, yani yüzde 34.6.
İntihara götürüyor Şiddet görenlerin yüzde 12.4’ü intiharı denemiş. Düşük gelir düzeyinde bu oran 12.4 iken, yüksek gelir düzeyinde yüzde 11.
Mirabel kardeşler ve Urfalı kadınlar
Bugünün Kadına Yönelik Şiddet’e Hayır Günü olmasının hikâyesi şöyle: 25 Kasım 1960’ta Dominik Cumhuriyeti’nde diktatörlüğe karşı mücadele eden üç kız kardeş Patria, Minerva, Maria Mirabel’in cesetleri bir uçurumun dibinde bulundu. Mirabel kardeşlerin, tecavüz edilerek vahşice öldürüldüğü ortaya çıktı ve onlar diktatörlüğe karşı mücadelenin sembolü oldu. 1981’de Latin Amerika Kadın Kurultayı’nda 25 Kasım günü, Mirabel kardeşlerin anısına ‘Kadına Yönelik Şiddete Karşı Uluslararası Mücadele Günü’ ilan edildi. Dün Şanlıurfa Viranşehir’de bugün dolayısıyla yapılan eyleme 100 kişi katıldı. Eylemde konuşan Emine Çetiner, “Kadına yönelik şiddet sürekli artıyor. Biz kadınlar olarak dört duvar arasına hapsedilen tüm kadınlara özgürlük istiyoruz” diye konuştu. {ŞANLIURFA/DHA}

Tecavüz Mitleri

2010-11-24T13:50:00.000-08:00

ELİF DUMANLI'DAN
Tecavüz Mitleri
Dolmuşta beni taciz eden üç erkekle mücadeleye giriştiğimde, beni ilk yargılayan bir kadın olmuştu. Peki ya kendimi savunacak güçte olmasaydım? Neden hiç kimsenin sesi çıkmamıştı? İnsanları tepkisizleştiren cinsel şiddetle ilgili önyargılara "tecavüz mitleri" denildiğini, cinsel şiddetle mücadeleye başladığımda öğrendim.

Elif DUMANLI Ankara - BİA Haber Merkezi22 Kasım 2010, Pazartesi

Tecavüz mitlerine nerden ve nasıl taktığımı anlatayım öncelikle. İki sene kadar önceydi. Öğlen vaktiydi. Dolmuşa bindim. Arka dörtlü koltuktayım. Durakların birinde dolmuşa iki-üç erkek bindi ve biri yanıma oturdu. Bacaklarını açtı.

Erkeklerin toplu taşıma araçlarında bacaklarını açıp oturmaları artık erkeklik kuralı sayıldığı için alıştık, alışmakla birlikte bir kenara bedenimizi iki büklüm edip bize kalan yere sığmaya çalışma yöntemleri geliştirmekle meşgulüz.

Yanıma oturan adam elleriyle cinsel organına yakın yerleri okşamaya ve pis pis sırıtarak bakmaya başladı bana. Ben de tip tip baktım. "Ne oldu bayan, rahatsız mı oldun?" dedi. "Evet, rahatsız oldum." dedim. Dememle adamın elini yüzüme doğru savurması bir oldu. O zamanlar refleks çalışması yapıyordum sporda. Kendimi korudum.

Adam ayağa kalktı ve bana tekme atmaya çalıştı. Yine kendimi savundum. Ayağa kalktım ve yumruk sallamaya başladım. Ayaktaki diğer iki erkek de saldırganın arkadaşlarıymış. Üç kişilermiş. Üçü de aynı anda saldırmaya çalıştılar. İnanmayacaksınız ama darbe almadım. Söylemiştim, refleks çalıştığımı. Sizleri ürkütmemek ve adımı "Amozan"a çıkartmamak için yumuşatarak "refleks" diyorum; uzak doğu yakın dövüş çalıştığım o zamanları.

Nasıl yaptığımı tam olarak hatırlamıyorum, çantamdan biber gazını aldım ve sıktım. Ortalık birden biber gazıyla doldu. Solculuktan gelen bir alışkanlıktan olsa gerek saldırganlar ve dolmuştaki halkım kadar etkilenmedim. Adamlardan biri "Oğlum bu karı boks biliyor. İnelim." dedi ve indiler. Zaten dolmuş durmuş ve kapılar açılmıştı.

Asıl olay şimdi başlıyor. Hamile bir kadın bana dönüp bağırmaya başladı. Neden gaz kullanmışmışım, neden şoförün ve dolmuştaki diğer iyi erkeklerin tepkisini beklememişim.

"Konuşmalarımızı duymadınız mı? Şoförü ve diğer erkekleri beklemiş olsaydım şimdiye kadar tecavüze uğramıştım" dedim.

Cevap: "Edebinle otursaydın bunlar başına gelmezdi." Benim cevap: "Bu ülkede bir yaşındaki kız çocukları edepsiz mi otuyordu tecavüze maruz kalırken?"

Atışmalar uzun. Dolmuştaki iyi erkeklerden çıt çıkmıyor. Kafama takıldı bu olay. Beni ilk yargılayan bir kadın olmuştu. Kendimi savunacak güçte olmasaydım, o dolmuşta gündüz vakti onca insanın içinde tecavüze mi maruz kalacaktım? Neden hiç kimsenin sesi çıkmamıştı? Neden tepkisizlerdi?

İnsanları tepkisizleştiren cinsel şiddetle ilgili önyargılara "tecavüz mitleri" denildiğini öğrendim cinsel şiddetle mücadeleye başladığımda. Tecavüz mitleriyle ilgili üç ayrı aktarımda bulunmak istiyorum. Hepsini aynı anda değil.

Şimdi Alberto Godenzi'nin cinsel şiddet araştırmasından yola çıkarak oluşturduğu tecavüz mitlerinden bahsedeceğim, zamanı geldiğinde de diğerlerinden. Cinsel şiddetle mücadelede öncelikle bilinmesi gereken bence mitler.

Alberto Godenzi, tecavüz mitlerini beş kategoriye ayırıyor. Birincisi; cinsel şiddeti asıl tahrik eden kadınlardır: Bu önyargının çıkış noktası genellikle kadınların giyinişleri ve hareketleriyle erkeği tahrik ettiğine dayandırılmaktadır. Dolmuştaki o hamile kadının benim saldırıya uğrama sebebimi edepsiz oturmakla itham etmesinin ve düşünmesinin sebebinin altında bu mit yatmaktadır.

İkincisi; hiçbir kadın kendi isteği dışında tecavüze uğramaz: Bu iddiada bulunanların çıkış noktası, erkeğin, kadının isteğini yerine getirdiğidir. Dolmuştaki o sessiz iyi erkeklerin de bilinçaltında yatan bu mit olsa gerek. Onlar galiba asıl bacaklarını okşayarak erkekleri baştan çıkaranın ben olduğumu, sonra da aramızda bir anlaşmazlık yaşandığını ve kavga ettiğimiz sandılar. Genellikle tecavüzcü erkeklerin ilk iddiası, parada anlaşamadık oluyor. Bu iddia otomatik olarak kadını, toplum gözünde orospu(?!) haline getiriyor ve olayda duyulması gereken tepki kadına yöneliyor.

Bu mitler erkek egemen sistemin ürünleri. Cinsel saldırıyı meşrulaştırma yöntemi. Saldır, gücünü kullan ve olaydan zarar almadan kurtul. Kurtulmakla kalma olaya toplumsal olarak devam edebilmek için mit uydur, toplumu inandır. Kadını mücadeleden soğut ve ölüme sürükle.

Üçüncüsü; kadınlar gizliden gizleye kendilerine tecavüz edilmesini ister: Cinsel şiddete maruz kalmış bir kadının bile zevk almış olabileceğini düşünmek gülünç ötesi bir şey. Cinsel saldırı travmadır ve travmanın etkileri yıllarca sürmektedir. Hatta ölene kadar. Bu yine erkeklerin tecavüzlerini meşrulaştırma yöntemleri için uydurdukları bir yargı.

1990'larda Batı Almanya'da cinsel saldırı suçundan yargılanıp ceza alan erkekler üzerinde yapılan bir araştırmada, görüşülen erkeklerin nerdeyse hepsi yaptıklarını meşru görüyor. Meşruluk iddialarının ilk sırasında da bu mit yer almakta.

Meşruluk iddialarını örneklendirmek için okudukları ve seyrettikleri filmlerden bahsediyorlar. Filmlerdeki sevişme sahnelerinin çoğunluğunda ilk başta erkeğe karış koyan, direnen kadının az bir debelenmeden sonra birden bire zevkle seviştiği yıllarca gösterildi ve halen de gösterilmektedir. Suç sayılması gereken bir şey, erkeklerin cinsel şiddetlerini meşruluk aracına dönüşüyor. Senaristlerin nerdeyse yüzde doksan dokuz buçuğu da erkek olması da tesadüf olmasa gerek.

Dördüncüsü; tecavüz biyolojik bir zorunluluktur: Uyarılmış bir erkek biyolojik olarak geri dönemezmiş. Dönse bile bu dönüş biyolojik tahribat yaratırmış erkek üzerinde.

Televizyon seyretmeyen biri olarak bu konuların gündüz kadın kuşağı programlarında bilim safsatası kisvesi altında işlendiğini yengemden öğrendim.

"Biliyor musun neden tecavüzler arttı? " Bilmediğimi söyledim. Merakla açıklamasını bekledim. Hormonlu yiyecekler yüzündenmiş. Erkekler bu hormonlu yiyeceklerden biyolojik olarak etkileniyorlarmış ve kendilerine engel olamıyorlarmış. "Yenge, ben de sürekli hormonlu domates yiyorum ama henüz kimseye saldırmadım" dedim ve başladım tartışmaya.

Tartışmamıza burada Batı Almanya'da cinsel saldırı yüzünden ceza almış erkekler üzerinde yapılan araştırmadan örnek vermek istiyorum. Yapılan bu araştırmaya göre, saldırgan erkeklerin yüzde 70'i güç tutkusuyla hareket etmiş; yüzde 25'i öfkeyle hareket etmiş; geriye kalan yüzde 5'i ise sadist eğilimlerle hareket etmişler. Bu yüzde 5'i hormonlu domates yemiş olabilir.

Gelelim son mite. Beşincisi; saldırgan bir yabancıdır: Yapılan araştırmalar tam tersini göstermektedir. Saldırgan
ların büyük çoğunluğu tanıdıktır ve genellikle de aile içindedir. Aile kurumunu tartışılır hale getirmemek ve gözlerden uzak tutmak için, tecavüzcü erkekleri yabancı sapık erkek, ailedeki erkekleri de namus şövalyesi haline getirmeye çalışan erkek egemen zihniyettir.
Alberto Godenzi'nin mitlerine temel oluşturan araştırmayı bir sonraki yazıya bırakıp, ayrılıyorum. (ED/BB)

http://kadincinayetlerineisyandayiz.blogspot.com/

2010-11-12T13:16:00.000-08:00

2009 yılının ilk 7 ayında 953,
2010 yılının ilk yedi ayında ise 226 kadın öldürüldü.

Bunlar resmi rakamlar. Kadın örgütlerinin çalışmaları gösteriyor ki bu kayıtlar dışında yüzlerce kadın da erkek şiddeti ve baskısıyla intihara zorlanarak “öldürülüyor”.

Türkiye’de son yıllarda kadın cinayetlerinin sayısı bir cins kırımından söz edebileceğimiz boyutlara ulaştı.

Katiller uzakta değil Hanemizde!
Koca, baba, erkek kardeş, abi, sevgili, ayrıldığı eş, amca, dayıları tarafından katledilen kadınların haberleri her gün gazetelerin 3. sayfalarında... Hayatlarımızı alan erkek şiddetinin adı hep “cinnet” , “sapıklık” , “delilik”, “hastalık”, “işsizlik”, “onur”, “gurur” , “namus” oluyor. Ya da boşanmak istemek, tuzluk uzatmamak, iftara yemeği hazır etmemek, telefonla mesajlaşmak, izinsiz annesine ziyarete gitmek, sık banyo yapmak, sürekli makarna pişirmek, çocuğunu göstermemek… Canımıza kastedenlerin hep bir “bahanesi” var ama belli ki biz kadınların hayatlarının bir “değeri” yok! Zira her gün üç kadın öldürülen bir ülkede, cins kıyımdan/ kadın katliamından söz edilip, meclisin olağanüstü toplanacağını sanırsınız. Oysa Yasamanın, Yürütmenin böyle bir gündemi, kadın cinayetleri son yedi yılda % 1400 artarken durdurmak için bir eylem planı yok!

Medyada ise kadın cinayeti haberleri, 3. sayfalarda, katillerin beyanını esas alan, kadın cinayetlerini ‘aşk cinayeti’, ‘kıskançlık cinayeti’ ‘namus cinayeti’ gibi katillerin dilinden aktararak sıradanlaştıran ve meşrulaştıran bir dille yer alıyor.

Her gün 3 kadın öldürülüyor, dahası da intihara zorlanıyorken bunu dikkate almayan, önlem almayan, çeşitli gerekçelerle meşrulaştıran tüm ilgili kurumlar ve kayıtsız kalan herkes suç ortağı!

Kadın Cinayetlerinin son bulması için Acil önlem alınmasını istiyoruz!

Başta Başbakanlık olmak üzere, İç işleri Bakanlığı, Adalet Bakanlığı, Aileden ve Kadından Sorumlu Devlet Bakanlığı, Emniyet Müdürlüğü, mahkemeler, savcılıklar, valilikler ve belediyeler yani tüm ilgili kurumlar tarafından
— kadın-erkek eşitliği tartışmaya açılmaksızın fiili olarak hayata geçirilsin.
— kadınlara yönelik her tür şiddet, baskı ve ayrımcılığın önüne geçmek ve kadınların yaşam haklarını garanti altına almak üzere gerekli tüm adımlar atılsın.
— kadın örgütleriyle birlikte kadın cinayetlerinin sona ermesi için acil bir eylem planı hazırlanarak uygulamaya geçirilsin.
Kadın cinayetleri davalarında ‘haksız tahrik indirimi’ =‘erkeklik indirimi’ uygulanmasın.
Şiddet gören, ölümle tehdit edilen kadınlar karakol, adliye, jandarma kapılarından ‘aile meselesi’ denerek geri gönderilmesin, tüm yasal haklarını kullanmalarının sağlanması yanında özel önlemler alınarak koruma altına alınsın.
2006/17 sayılı Kadın ve Çocukları şiddetten korumak için çıkartılan Başbakanlık Genelgesi uygulamaya konulsun.
Sığınma evlerinin sayısı 38’den ivedilikle 3800’e, kısa sürede her 7500 kişilik nüfusa bir sığınma evi düşecek sayıya getirilsin.

Acilen tüm bu önlemlerin alınmasını istiyoruz çünkü kaybettiğimiz her gün 3 kadın daha öldürülüyor!

İstanbul Feminist Kolektif / 11.11.2010

katiller hanemizde

2010-11-12T01:03:00.000-08:00

"Alafranga bir aile kurayım dedim, ama sonunda hepsi alaturka oldu.

2010-11-10T03:39:00.000-08:00

Cevdet Bey ve Oğulları, Orhan Pamuk

iki adam konuşuyor!

2010-11-10T03:38:00.000-08:00

"paran varsa gez dolaş alem seni görsün, paran yoksa otur evinde çocuklar baba yüzü görsün"

Tecavüzün Komiği

2010-11-02T17:07:00.000-07:00

Yıldırım Türker

Salı, 2 Kasım, 2010

Yıldırım TürkerGeçen hafta 15 yaşındaki Havva, babasının kuzenleri tarafından tecavüze uğradığı için kendini astı. Yardım isteyebileceği, hayata tutunmak için elini uzatan kimsesi yoktu. Bir ahırda sonsuza dek sallanacak kimsesizliği.
Zara’da başı taşla ezilerek öldürülen 12 yaşındaki Nur’un küskün resminin, kendisini taciz eden babası tarafından öldürülmüş Emine’nin umutla bakan gözlerinin, binlerce binlerce tecavüz kurbanının bize kalan suretlerinin yanında asılı kalacak, onun sudan aydınlık gözleri.
Havva’ya bu dünyada bir yer bulamadık. Hepimizin boynunda, onun elleriyle hazırlamış olduğu ilmek. Hayatta kalanlar; 12 yaşındayken eşraftan onlarcasının tecavüzüne uğrayan Mardinli N., Bursa’da yedi kişinin ırzına geçtiği kız, Anadolu’nun her karışında sürü örgütlenmesiyle kız çocuklarına, kadınlara tecavüz sırasına giren dinibütün, ahlakıtam, kanısoylu erkeklerin saldırdıkları, birer gölge gibi geziniyor aramızda. Çoğunun tecavüzcüsü aklandı.
Adli Tıp raporunu bekleyemeyen hakimler tarafından salıverildiler. Çünkü bu topraklarda yaşayan bütün halkların en vahşi suç ortaklığıdır tecavüz.
Tecavüze uğrayan kadın, kendini dünyadan hoyratça sökülüp atılmış hisseder. Ne yargıdan ne aileden ne de devletten şefkat görecektir. Öncelikle kendisine potansiyel suçlu muamelesi reva görülür. Birbirlerine yılışarak el veren saygıdeğer aile babaları tarafından iştahla ırzına geçilmiş kız çocuklarının gönüllü olup olmadığı tartışılır. Bacak kadar kız çocuklarına kendi istekleriyle ‘birlikte olup’ olmadıkları sorulur. Artık toplumun başına dert olmuş yaratıklardır, tecavüze uğrayanlar. Tecavüz bir kez ortaya çıkmış, o kelime bir kez telaffuz edilmiştir ya, riya tuğlalarıyla örülmüş toplumsal hayatın dışına sürülürler. Karşılarına çıkan her kapı, onlara ölümün yegane çözüm olduğunu hissettirir. Rahatlıkla gözden çıkarılırlar.
Tecavüz burcundan bir türlü çıkamıyoruz. Şiddetin ve çaresizliğin her türünden gelecek duygusuna galebe çaldığı dönemlerin alarmı işte böyle işitilir. Çocuklara ve kadınlara yönelik saldırıların artmasıyla. Tecavüzün sıradanlaşması, kadın ve çocuğa yönelik şiddetin inanılmaz boyutlarda artması kıyamet alametlerindendir. Sunağa ilk yatırılanlar hep kadınlar ve çocuklar olur.

Şişme Fatmagül!
Sonuçlara göre cinsel saldırganların yüzde 43.4’ü tanıdık. Yüzde 13.2’si eski sevgili, yüzde 11.3’ü koca, yüzde 7.5’i biyolojik baba, yüzde 7.5’i de yakın erkek akraba. Mağdurların yüzde 18.9’u, 11 yaşın altında. Yüzde 69.8’iyse 18 yaşın altında. Bu memlekette çocuk sevgisinin ne anlama geldiği üstüne iyice bir düşünmeliyiz.
Tecavüz, gerek kanıtlanması güç olduğundan, gerekse kurbanların başlarına geleni anlatamamasından, herkesin bilip kimsenin engelleyemediği bir gerçeklik olarak suratımıza sırıtıyor.
Gözaltında cinsel taciz ve tecavüz olaylarının yakın zamana kadar sistematik bir sorgulama-aşağılama yöntemi olarak kullanıldığının kayıtları var. Yine onbinlerce kadın şu an bu konuda tanıklık yapabilir.
Güneydoğu’daki savaş süresince de tecavüzün ‘düşmana’ yönelik bir darbe olarak kullanıldığını biliyoruz.
2003 yılında yazdığım bir yazıdan dolayı başıma gelmedik kalmamıştı. Jandarma Genel Komutanlığı, bir kadına tecavüz etmek suçundan 405 personeline açılan bir dava üstüneydi yazdıklarım. Yazının adı, ‘Tecavüzcü sürüsü’ idi. Görmezden gelmeyi sürdürdüğümüz takdirde toplum olarak bir tecavüzcü sürüsüne dönüşeceğimizi vurgulamak için. Oysa basınımızın kimi militarizm bekçileri ve Genelkurmay benim bu başlığı ordu için kullandığım konusunda hemfikirdi. Ceza aldım. Çünkü ‘Türk askeri tecavüz etmez’di. Bana kalırsa, etse bile ona tecavüz denmezdi.
Şimdi ‘İster tecavüz eder, ister koynuna alır yatarsın’ sloganıyla çok satan bir gazetede tanıtılan “şişme Fatmagül” noktasına kadar gelmiş bulunuyoruz. Bir kanalda, “Fatmagül’ün Suçu ne?” dizisinin parodisi olarak karşımıza son derece kıyıcı bir gençler marifeti çıkıyor. En korkuncu, bir kadının tecavüze uğramasını bir futbol maçı olarak yansıtan dangalak oyuncu adaylarını salyalı kahkahalarla seyreden gençleri izlemiş olmaktı. Aralarında kızlar da olan gençler, tecavüzün, hem de bu ülkede, komik unsur olarak kullanılabilmesini onaylamakla kalmıyor, coşkulu katılımlarıyla bu toprakların gübresi bol kaçmış ürünleri olduklarını da gösteriyorlardı. Evet, bir kez daha çocuktan aldık haberi.
Bu memlekette tecavüz, abartılmaması gereken; askerimizin, polisimizin, komşumuzun, babamızın başvurduğu bir rahatlama yoludur. Erkeklerin koltukaltlarından doğru bakıldığında epeyi gülünç de bulunabilir.

Peki ya siz?
Yine soralım. Bu topraklarda her nesilden kaç milyon kadının tecavüze uğrayıp hayatta kalmak adına yaşadıklarını sineye çekerek bir başına yaralarını sarmaya çalıştığını hiç düşündünüz mü? Gecenin bir vakti kan ter içinde uyanıp kabuslarını yapayalnız yaşamak zorunda olan; çocuklarını, yakınlarını, en önemlisi hayatlarını korumak için uğramış oldukları bu en vahşi saldırıyı unutmaya çalışan ne kadar kadın var yanımızda yöremizde. Solcu diye, Kürt diye, yoksul diye, fahişe diye, kocasının karısı diye, onun yeğeni bunun baldızı diye ve daha bütün insanlık hallerini sıralasak onlar diye, her şeyden geçtim kadın diye, ‘kirletilmek’ fiiliyle peçelenmiş diye her gün kaç kadın tecavüze uğruyor diye düşünmüşlüğünüz var mı? Mutlaka vardır. Çünkü sokaklarda, eviçlerinde, hayatın her köşesinde kadın cinselliğini küfre emanet etmiş dolanıp duruyorsunuz. Ancak birbirinizin anasını avradını bacısını sıradan geçirdiğinizde rahatlayabiliyorsunuz. Sizden değil diye, BDP’li diye, solcu diye, fahişe diye, gülüp geçmeseniz bile içinizden sinsi bir ‘oh olmuş orospuya’ geçiyor çünkü. Kadınlardan nefret eden bu toplum tecavüzcülere çanak tutuyor. İkiyüzlülükle, korkaklıkla, alçakça susup görmezden gelerek. Kimileyin açıkça onaylayarak.
Peki neden her erkeğin anasına bacısına karısına küfredildiğinde bir cinayet makinesine döndüğünü, hele içkiliyse sel salya sümük, bağrını yumruklayıp ölüme koşar gibi yaptığını hâlâ anlayamadınız mı? Bu namus müsameresinde kadınına toz kondurmayan horoz kılığına bürünmek, saklanmanın en mübah yolu da ondan.

sır ve esrar kalktı. herşey bir bir aydınlandı. eşyanın tabiatına aykırıydı.

2010-10-21T14:18:00.000-07:00

Kybele

2010-10-18T04:22:00.001-07:00

inanna

2010-10-18T04:19:00.000-07:00

Şems=Güneş

2010-10-18T04:10:00.000-07:00

Güneş de Osmanlı'da bir gezegen olarak yedi gezegen içinde dördüncü sırayı almıştır. şems'in yanı sıra Güneş için çeşitli adlar vardır: Aftab, Hurşid, Mihr, Hür gibi. Şems merkezdedir. Üst yüzeyinde Merih2in, alt yüzeyinde Zühre'nin üstündedir. Yıldızların en parlağıdır. Şems ışığı ile bütün yıldızları görünmez yapar ve aya ışık verir. Aslan Burcu ile Güneş özdeşleşmektedir. Astrolojide güç, yeğinlik, duygu, namus, utanma, öfke, acıma, incelik nitelikleri arasında sayılmaktadır. Rengi sarıdır. Şemse ilişkin olanlar zeki, güçlü sanatçı olurlar. Gösteriş ve eğlenceyi severler. Altına da şems denildiği olur. Kamer'e göre ışığı daha güçlü olduğu için Neyyir'ş a'zam, aynı nedenle Kamer'e de Neyyir'i asgar denilir.
(Minyatürlerle Oslamlı-İslam Mitologyası, Metin And)

2010-10-17T17:53:00.001-07:00

“Bir gün bir âşık sevgilisinin kapısını çaldı. Sevgili içerden seslendi:
Kapıyı kim çalıyor, kim o!
Âşık: Benim, ben deyince,
Sevgilisi ona: Git buradan! Sen henüz olgunlaşmış değilsin, diyerek kapıyı açmadı.
O zavallı âşık kapıdan çekti gitti. Yollara düştü, ayrılık acısıyla yandı yakıldı.
Tam bir yıl sonra geri döndü ve sevgilisinin kapısını tekrar çaldı.
Sevgili içerden yine seslendi:
Kapıyı kim çalıyor, kim o!
Âşık: Sensin, sen dedi.
Sevgili kapıyı açarak; mademki sen ben oldun, ey ben gel içeriye, gönül evi dardır oraya iki kişi sığmaz, dedi”.[ö]

Mevlana

Elbette ya, zaten ben kendimi arıyordum

2010-10-17T17:44:00.000-07:00

‘’ Niçin ben veya o diyeyim ki? Ben o değil miyim ve o ben değil mi sanki? Evet her şey ondadır şüphesiz ve ben de onunlayım şeksiz… Bedenlerimiz uzaksa da birbirlerinden, vücutsuz, cansız, bir tek ışık fışkırır ikimizden… Madem ki ben oyum, neyi arıyorum? Bizzat oyum, şimdi kendim konuşuyorum. Elbette ya, zaten ben kendimi arıyordum?’’
Mevlana

"Masum, Küstah, Fettan"

2010-10-04T08:17:00.000-07:00

Fırsat bulduğunuzda izleyiniz,

70-80-90, Masum, Küstah, Fettan / 70-80-90, Innocent, Insolent, Enticing

Türkiye / Turkey

2010, DV, Renkli / Color, 105’, Türkçe / Turkish, İngilizce Altyazılı / English Subtitled

Yönetmen/Filmmaker: Melek Özman Arşiv / Archive: Yasemin Temizarabacı Görüşmeler / Interviews: Ayşe Düzkan Görüntü Yönetmeni/Cinematographer: Melek Özman, Ülkü Songül Müzik/ Music: Deniz Bayrak Kurgu/Editing: Melek Özman, Orsen Küçüktamer, Yasemin Temizarabacı

Türkiye sinemasında kadınlar... Nadiren anlatıcı çoğunlukla konu edilen, genellikle -erkek yönetmenlerin çektiği filmlerde- neden Masum, Küstah, Fettan ama daima iki boyutlu: “iyi” ya da “kötü”ler? İyilikleri ya da kötülükleri ne kadar sahici? Neden her durumda sözleri dinlenmiyor, onlara inanılmıyor, affedilmiyor ya da cezalandırılıyorlar?

Filmde, Alin Taşçıyan, Arzu Okay, Hülya Uğur Tanrıöver, Lale Belkıs, Agah Özgüç, Ülkü Erakalın ve sinema izleyicileri ile Yeşilçam’ın kadınlara yapıp ettiklerinin, “masum kadınların’ hıçkırıkları arasında nadiren duyulan ‘fettan kadınların’ kahkahalarının izi sürülüyor…

Women in the Turkish cinema… Rarely narrator, mostly subject, generally – in films directed by men - Innocent, Insolent, Enticing, but always two-dimensional: "good" or "bad"? How much real is their goodness or malignity? Why are they never listened to, believed or forgiven but always punished?

In the film we follow, with Alin Taşçıyan, Arzu Okay, Hülya Uğur Tanrıöver, Lale Belkis, Agah Özgüç, Ülkü Erakalın and the cinema audience, what the Yeşilçam cinema sector did to these women and hear the seldom laughters of “enticing women” among the sobs of "innocent women”...

Lale Belkıs "Yeşilçamın kötü kadını"

pırıl pırıl bir pazar günü öğleden sonrası, güzel bir gün! mutluluk bu.

2010-10-03T03:13:00.000-07:00

Padişah Ahmed ile Deccal'in savaşı.Sağüst köşede Deccal'in iki boynuzlu askerleri, sol üst köşede Padisah Ahmed'in askerleri

2010-10-02T16:05:00.000-07:00

Ahval-i Kıyamet

Medinelilerin üzerine yürümesi sonucu köyüne kaçan Deccal'in tılsımla köyünü duvar içine alması ve Medinelilerin duvarın dışında kalmaları

2010-10-02T16:03:00.000-07:00

Ahval-i Kıyamet

Hz İsa'nın Deccal'i öldürmesi

2010-10-02T16:01:00.000-07:00

Deccal'in Hz. Peygamber ardından Medine'ye gitmesi

2010-10-02T15:42:00.000-07:00

Deccal kimdir? Kısaca Deccal insanları doğru yoldan saptırmaya çalışan olağanüstü güçlere sahip biridir. Adı; bir şeyi örtmek, boyayıp yaldızlamak anlamındadır. Deccal Kur'an'da geçmez. Hadislerde bir kaşı ve gözü olmayan kişi olarak geçer. Deccal Yahudi ve Hristiyan dininde de vardır. Tevratta geçer. Bu inancın kökünü,Babil mitologyasında geçen suların ve dipsiz karanlıkların egemen gücü Tiamat'ın, Tanrılara karşı ayaklanması oluşturur......

...Kur'an'da geçmemekle birlikte hadislerdeki söylencelere göre Deccal üzerine çokbilgi vardır. Onun,çokhızlı yağmur yağdırıp kurumuş bitkileri yeşertmek,kıtlık ya da bolluk yaratmak gibi olağanüstü güçleri vardır. Yanında ateş ve su bulunur. Bir gözü patlak ya da kördür, alnında kafir olduğunu gösteren bir yazı vardır. Ya çok uzun boylu ya da kısa boyludur. Şam ile Irak arasında bir yerden ortaya cıkıp kısa sürede hızla dünyayı dolaşacak, yalnız Kudüs'e,Mekke ve Medineye girmesi engellenecektir. Önce peygamberlik, sonra tanrılık savında bulunmuş, kendisine boyun eğenleri kendi cennetine, karşı çıkanları da cehennemine atacaktır.

parazit yaşayanlar üzerine;

2010-10-02T15:05:00.001-07:00

Orhan Pamuk'tan alıntı: (Kara Kitap)

Senden beklenen bütün bu güç işleri başarabilecek kadar kararlı,kalabalıklar içinden suçluları gözünü kırpmadan çekip çıkarabilecek kadar adil ve pek istemeden de olsa, onları işkenceden geçirebilecek kadar, bütün bu işlerin üstesinden gelebilecek kadar güçlü olduğunu biliyorum: Çünkü O'sun sen. Ama bu umutla ne kadar oyalayabileceksin kalabalıkları? Bir süre sonra, işlerin düzelmediğini görecekler. Ellerindeki ekmek büyümediği icin senden aldıkları umut da tükenmeye başlayacak. O zaman, kitaba ve her iki dünyaya olan inançlarını kaybetmeye başlayacaklar gene; kendilerini, bir gün önce yaşadıkları derin karamsarlığa, ahlaksızlığa,ruhsal sefalate kaptıracaklar. En kötüsü, senden şüphelenmeye,senden nefret etmeye başlayacaklar. Muhbirler senin cellatlarına ve çalışkan işkencecilerine seve seve teslim ettikleri suçlular için vicdan azabı çekmeye başlayacaklar; polisler ve gardiyanlar yaptıkları işkencenin anlamsızlığından öyle bir yorulacaklar ki,ne en son yöntemler oyalayacak onları,ne de senin onlara vermeye çalıştığın umut; darağaçlarından salkım salkım üzümler gibi sallandırılıveren talihsizlerin boşuboşuna kurban edildiğine karar verecekler. O kıyamet gününde, artık ne sana,ne senin onlara anlattığın hikayelere inanacaklarını görüyorsundur.
Ama daha kötüsünü de görüyorsundur:Hep birlikte inanacakları bir hikaye kalmayınca, hepsi tek tek kendi hikayesine inanmaya başlayacak,herkesin kendi hikayesi olacak, herkes kendi hikayesini anlatmak isteyecek. Kalabalık şehirlerin kirli sokaklarında, bir türlü çekidüzen verilemeyen çamurlu meydanlarında, milyonlarca sefil, başkalarının çevresinde bir mutsuzluk halesi taşır gibi taşıdıkları kendi hikayeleriyle uykudagezerler gibi hüzünle gezecekler. O zaman sen onların gözünde sen O değil,Deccal olacaksın artık, Deccal de sen! Bu sefer senin değil Deccal'in, O'nun hikayelerine inanmak isteyecekler. Zaferle geri dönen ben ya da benim gibi biri olacak Deccal. O da bu mutsuzlara senin yıllardan beri onları kandırdığını, umut değil, onlara yalan aşıladığını, aslında O değil Deccal olduğunu söyleyecek. Belki buna da gerek kalmayacak,ya Deccal'in kendisi ya da yıllardır senin kendisini kandırdığına karar vermiş bir mutsuz, bir geceyarısı, karanlık bir sokakta tabancasının kurşunlarını senin bir zamanlar kurşun işlemez sanılan ölümlü gövdene boşaltıverecek. Böylece yıllarca onlara umut verdiğin ve yıllarca onları kandırdığın için,artık alışıp sevmeye başladığın çamurlu sokakların,kirli kaldırımların birinde, bir gece ölünü bulacaklar.

timsah gözyaşları

2010-09-25T02:27:00.000-07:00

üstü kaval, altı tophane!

2010-09-24T09:24:00.000-07:00

21 Eylul Salı akşamı bu sefer sanat galerileri şiddetle birkez daha yüzleştiler. Taşlı sopalı, gazlı, küfürlü, bol tehditli, korku dolu bir gecenin ertesinde Türkiye'nin gündemi, şiddeti tartışmak yerine şiddeti meşrulaştırmak üzerine kilitlendi. Kimileri sokakta içki içildiği için dedi, kimileri mutenalaşmayı öne sürdü. Saldırganlar, geldiğiniz yere gidin diye naralar savururken, kimileri Tophane gibi bir semtte galeri açmanın baştan hata olduğunu savundu.

Oysa Türkiye Cumhuriyeti kurulduğundan itibaren imge demokrasisi ile demokrasisini oluşturduğundan beri, sanata da gelir seviyesi yüksek, elit sınıfa hitap eden bir rol biçildi. O Türkiye'nin imajını oluşturuyordu ve "güncel sanat" (ki bu tanımla da herzaman sorunum olmuştur) denilen meret ne resmi ideolojinin tanımladığı sanata denk düşüyor, ne de gerçek anlamda sıradan halk ile ilişki kurmayı becerebiliyordu. Üstelik “güncel sanatçı” denilen yaratık, tam da bu iki sınıfın arasından gelen bir sınıfa tekabül eden sınıfın çocuklarıydı.Hal böyle olunca “güncel sanat” da kendi marketini, kendi galeri sistemini hem dünya görüşü çerçevesinde, hem de bütçesine gore oluşturmaya başladı. Geldikleri yere geri dönemeyen, girmek istedikleri yere giremeyen bir sanatçı guruhu debelensin diye bekleniyor her iki taraf tarafından. Üstelik bu sanatın izleyicisi de çoğunlukla aynı sınıfa mensup ana babaların çocukları olarak bu şiddetten hallice paylarını aldılar.

Yaşanan şiddetin sebebi kültürel farklılık, sınıfsal çatışma, mutenalaşma diye tartışıla dursun, örgütlü saldırının arkasındaki azmettiricilerin esamesi okunmuyor. Şiddet başka başka biçimlerde ara ara hayatımıza girip çıkarken, sorumlular herzamanki gibi otuz kişilik Tophaneli bıçkın mahalle savunucuları, meczuplar, memleketi savunma görevini kendine biçmiş vatan seviciler olarak tanıtılıp, karşımıza çıkarılıyor. (Ve hızlıca serbest bırakılıyor) Bebeklerden katil, Tophanelilerden saldırgan yaratan zihniyet, sistematik karanlık, herzamanki gibi görünmez, ilk günkünden de beyaz, püripak ortalıklarda dolaşıyor.

Oysa korunaklı alanlarda hareket alanı bulmaya çalışan güncel sanatçı, resmi ideolojinin nefesini ensesinde, gözünü üstünde, tehditkar parmağını burnunda hissederken İstiklalden inip Tophane’ye kadar yürümeyi becerince göze battı. Nişantaşı, İstiklal caddesine sıkışmış koca ülkenin “güncel sanatı” Tophane’ye çok geldi.

“Eza”nın asıl niyeti ceza değildir. “Eza”nın asıl niyeti kontrol etmek, yüreklere korku salmaktır. Bu saldırıdan sonra galeriler büyük bir cesaret ile sergilerine devam edip, açılışlarını yapsalar bile hepbirlikte birkaç adım geriye gittik. Bundan sonra birçok sanatçı işlerini üretirken birkez daha düşünecek, galeriler sergileyecekleri işleri seçerken kılı kırk yararak karar vermeye çalışacak, görünmez sansür içimizde ve dışımızda tıkır tıkır işlemeye başlayacak. “Ne şiş yansın ne kebap” diyerek bir yandan saldırganları koruyup ,bir yandan galerilerin arkasında duruyormuş gibi gözüken resmi ideolojinin aksine “Yandı gülüm keten helva”

tecahül-i arif

2010-09-24T02:16:00.000-07:00

Çocukluk bu!

2010-09-21T04:41:00.000-07:00

Rüya'lar en üst kata taşındıktan birbuçuk yıl sonra, yani ilkokul üçüncü sınıftayken, bir cuma akşamıydı; hava kararırken Nişantaşı Meydanı'ndan kış akşamının araba ve tramvay gürültüleri gelirken, o günlerdde birlikte keşfedip kurallarını saptadıkları "Sessiz Geçit" ve "Ben Görmedim" oyunlarını karıştırarak keşfettikleri yeni bir oyunu oynamaya başlamışlardı: "Yok Oldum!" İkisinden biri, apartmandaki amcaların, babaannelerin dairelerinden birine girip bir köşeye saklanıp "yok oluyor", öteki de onu bulana kadar arıyordu. Yok olma sırası kendisine geldiğinde, Galip, iki gün önce bir yaratıcılık anında, dikkatini çeken Babaanne'nin yatak odasındaki dolabın üstüne (önce koltuğun koluna, sonra dikkatle arkalığına basarak) çıkıp gizlenmiş, Rüya'nın kendisini burada hiçbir zaman bulamayacağından emin, karanlıkta onun hayalini kurmuştu. Hayalinde kendisini arayan Rüya'nın yerine kendini koymuştu ki, yokluğunun acılarını Rüya nasıl hissediyor daha iyi bir anlayabilsin! Rüya ağlamaklı olmalıydı; Rüya yalnızlıktan sıkılmış olmalıydı; aşağı katta, karanlık bir arka odada gizlendiği yerden çıkması için Galip'e gözyaşlarıyla Rüya yalvarıyor olmalıydı! Çok sonra, çocukluğunun sonsuzluğu kadar uzun süren bir bekleyişten sonra, Galip sabırsızlıkla ve asıl kendisinin sabırsızlığa yenildiğini düşünmeden birden dolabın üstünden inip gözlerini soluk lambaların ışığına alıştırıp, bu sefer kendisi, apartmanda Rüya'yı aramaya başlamıştı. Bütün katları inip çıktıktan sonra, tuhaf ve hayaletimsi bir duyguyla ve bir yenilgi havasıyla Babaanneye sorduğunda, "Aa üstün başın toz içinde senin!" demişti karşısına oturan Babaanne. "Neredeydin? Seni aradılar!" Dede de : "Celal geldi" diye eklemişti. "Rüya ile Celal Alaaddin'in dükkanına gittiler!"

(Orhan Pamuk, Kara Kitap)

Kadınların kurtuluşu: Marksizm'siz olur mu?

2010-09-21T02:49:00.000-07:00

(Mavi Defter den alıntıdır)

Kadınların toplumsal kurtuluşu", öncelikle konumlarının düzeltilmesine yönelik toplumsal kaynakların tahsisini gerektirmektedir: kadın eğitimi, istihdamı, sağlığı, kadına ilişkin toplumsal / kültürel değerlerin dönüştürülmesi, kadınların siyasete katılımı, çocuk ve yaşlıların bakım yükünün kadınların sırtından alınması, kadınlara yönelik şiddetin engellenmesi… bunların tümü, toplumun kaynaklarının kadınlar lehine kullanımını gerektiren sorunlar.

Sibel ÖZBUDUN

"Yemek istiyorsan, aşçıya küfretme…"[1]

Kabul etmeli, her yeni "izm", her yeni akım, en çok da, en fazla beslendiği ideolojilerden bir "kopuş" savıyla ortaya çıkar. Hele ki, yeni "izm" kendini yıkım koşulları üzerine inşa etme savı ve gayretindeyse, bu "kopuş" daha sancılı, daha inkârcı, daha keskin olmaya yönelecektir.

Bir "rüşt" ispatı güdüsünden itim sağladığı ölçüde, bu anlaşılabilir bir durumdur da…

Neo-liberal ideoloji ve uygulamaların emekçilerin tüm sosyal kazanımlarını yeryüzü ölçeğinde budadığı, dünya kaynaklarının tümünü bir avuç Çokuluslu şirketin talan alanına dönüştürdüğü bir tarihsel kesitte, "Marksizm iflas etti, proletarya öldü, tarih sona erdi!" vaveylaları arasında boy veren "yeni sol hareketler" de, öyle görülüyor ki, bu "erginleme" mantığından, bu neredeyse "Freudyen" "patricide" (babayı öldürme) güdüsünden kaçınamamaktalar…

"Muhalif" cephede "büyük anlatılar" yapıbozumuna uğratılır, yatay sınıf çelişkilerinin yerine dikey kimlik savları ikame edilir, giderek parçalanan [Kadın; Güneyli kadın; Güneyli siyahî kadın; Güneyli eşcinsel siyahî kadın; Güneyli eşcinsel, siyahî, Protestan kadın; Güneyli eşcinsel, siyahî, Protestan, genç kadın; Güneyli eşcinsel, siyahî, Protestan, genç, işsiz kadın; ve ilh…] kesimsel talepler birbiriyle yarıştırılırken, neo-liberal vahşetin krizden krize sürüklediği "egemenler" cephesinde "Marksizm'in güncelliği" çoktan (yeniden) tartışma alanına girdi bile.[2]

Yıkım sürecindeki, ve/fakat bu süreçte tüm "bios"u peşinden sürükleyen kapitalizmin alarm çanları çalarken, onun en "uyanık" ideologları, restorasyon umuduyla Marksizm'e sarılıyor; pekâlâ, kendini şu ya da bu tarzda kapitalizm karşısında konumlandıranlar için Marksizm'le "barışma" vakti gelmedi mi?

Mouffe, Touraine, Habermas gibi ideologların görüşlerinden beslenen "yeni toplumsal hareketler"in Marx'ı yeterince "çevreci", "feminist", "yerlici" vb. bulmadıklarına dair eleştirilerini fazlaca dinledik. Bu eleştiriler, ağırlıklı olarak Marx ile Engels'in "ne demediği" üzerine yaslanmaktaydı.

Gelin bu kez tersinden bir yol izleyelim, ve örneğin Marx'ın kadın sorunu üzerinde söylediklerinden hareketle neler yapabileceğimize bir bakalım…

MARKSİZM'E FEMİNİST İTİRAZLAR

1960'lı yılların sonlarına doğru radikal toplumsal muhalefet hareketlerinin içerisinden çıkan "yeni" feminizm(ler), özellikle de reel sosyalizmin çöküşünün ardından hayatta kalabilmeyi başaran diğer muhalif hareketlerin çoğu gibi, ideolojik açıdan hızla Marksizm'den uzaklaşma yoluna girdi. Bu yoldaki argümanlar kabaca şöyle özetlenebilir:

1- Bir sınıf mücadelesi stratejisi olarak Marksizm, toplumların zıt çıkarlara sahip sınıflar olarak yatay bir eksende bölündüğünü savunur. Oysa bu saptamanın doğru olup olmadığından bağımsız olarak toplumlar cinsiyetler ve cinsiyet rolleri, yani kadınlık ve erkeklik ekseninde dikey olarak (da) bölünmüştür. Tüm kadınlar, tüm erkekler tarafından baskı ve denetim altında tutulmakta ve (bazı feminist tahlillere göre) sömürülmektedir. Şu hâlde kadınların mücadelesinin ana mihveri, sınıfsal baskı ve sömürüye karşı değil, üzerlerindeki cinsel baskıya karşı mücadele olmalıdır. Bir başka deyişle kadınların en büyük (ve ortak) düşmanı kapitalizm (ya da sınıflı toplum) değil, Patriyarka/Ataerkidir.

2- İşçilerin/emekçilerin siyasal ve toplumsal kurtuluşu için çağrı çıkartan Marksizm, cinsiyet körüdür; Marx'ın tarihin aktörü olmaya çağırdığı işçi sınıfı, özünde "eril"dir; Marksist "toplumsal kurtuluş projesi" kadınların "kurtuluş"tan sonra bulaşık yıkamaya, dayak yemeye devam edip etmeyecekleri konusunda bir şey söylemez.

3- Marksizm kadınları burjuvazi-proletarya ekseninde bölerek, "burjuva feminizmi" olarak mahkûm ettiği, kadınların XIX. yüzyıl mücadelelerinin kadınlar açısından taşıdığı önemi ikincilleştirmekte, önemsizleştirmekte, görünmezleştirmektedir.

4- Marksistler arasında kadın konusunda en duyarlısı sayılan Engels'in Ailenin, Devletin, Özel Mülkiyetin Kökeni kitabı, etnografik hataları ve bugün geçersizliği yaygın kabul gören evrimci hattı benimsemesinin yanı sıra, "kadının tarihsel yenilgisi"ni açıklamada yetersiz, hatta hatalıdır. Özel mülkiyetin erkeklerin elinde yoğunlaşmasının, erkeklerin kadınları da temellük etmesine zemin hazırladığını kabul edecek olsak bile, ne Marx, ne de Engels, özel mülkiyetin neden kadınların değil de erkeklerin elinde temerküz ettiğini açıklayamamaktadırlar. Bu durum, kadının ikincil/madûn konumunu açıklamada ekonomi-politik dışında başka faktörlerin etken olmuş olabileceğinin kanıtıdır. Böylelikle farklı feminist eğilimler kadınların ezilmesinin kökeni konusunda farklı açıklama çerçevelerine müracaat edecekler: psikoloji, kültür, biyoloji… ya da "köken" arayışıyla ilgilenmeyi tümüyle terk edeceklerdir[3]…

XX. yüzyılın son çeyreği feminizmi özet, özet olduğu ölçüde de basitleştirilmiş olan bu argümanlarla Marksizm'le arasına hatırı sayılır bir mesafe koyarken (bu mesafede Marksistlerin feministlere karşı yürüttükleri sert "ideolojik mücadele"nin ve yaşanan sosyalizmin "Kahraman Analık Madalyaları" gibi 'absürd' uygulamaların da hatırı sayılır bir payı olduğu geçerken belirtilmeli), reel sosyalizmin çöküşü, feminizm(ler)i, yapıbozumculuk, postmodernizm gibi, kendisini daha rahat hissedebileceği bağlamlara yerleşmesinin ortamını biçimlendirdi.

MARX VE ENGELS: NE DİYORLARDI?

Sanıyorum işe "feministlerin Marx'a, Marksizm'e yönelttikleri eleştiriler doğru mu/ne kadar doğru?" sorusuyla başlamak, sorunu tümüyle batağa saplayacak bir girişim olacaktır. Zira böylesi bir soru, Marx ve Marksizm'i tamamlanmış bir öğreti, noktalanmış bir dogma olarak gören feminist (ya da çevreci, Üçüncü Dünya'cı, yerlici vb.) yanılgıyı paylaşmak olacaktır.

Doğrudur; Marx'ın onca yapıtı arasında kadınlık durumuna ilişkin göreli pek az veri vardır. Yaşamının büyük bir bölümünü sermayeyi deşifre etme ve insanlığın sermaye tahakkümünden özgürleşmesi perspektifini geliştirme yolunda geçiren Marx, insanları "cinsiyet rolleri"nden çok, sermaye karşısındaki toplumsal konumlanışları açısından ele alma eğilimindedir. Bu açıdan "feminist" olduğu söylenemez.

Ancak, Engels'le birlikte Marx, kendi çağında kadının özgürleşmesi perspektifinin en ısrarlı savunucuları arasında yer almışlardır.

"Kendi çağında" dedim; Avrupa'da Fransız İhtilali'nin yarattığı altüstlüklerin bir "burjuva düzeni" hâlinde nizam ve intizama sokulduğu bu "çağ"da, kadınların durumunu en iyi, 1804 tarihli Napoleon Medeni Yasası temsil eder. 213. maddesinde "Koca karısını korumalı, kadın kocasına itaat etmelidir," denilen bu yasa, evli kadınları kocasının izni olmadan miras bırakmak, mirasa konmak, para biriktirmek, mülk satın almak, satmak, yolculuk yapmak, meslek sahibi olmak, ticaretle uğraşmak vb. haklarından yoksun bırakmaktadır. Medenî Yasa'nın gerisindeki "demir yumruk", Napoleon ise, Devlet Konseyi (Conseil d'Etat)'ne şöyle seslenmekte beis görmemekteydi: "Tabiat kadınları bizim kölemiz olarak yaptı. Kocanın karısına: Madam dışarı çıkmayacaksınız, Madam Komedya'ya gitmeyeceksiniz! Madam, şu veya bu kişiyi görmeyeceksiniz! Yani, Madam, beden ve ruh olarak bana aitsiniz demek hakkı vardır."[4]

Evet, devir restorasyon devridir; tabii kadınlar için de… Fransız İhtilali'nin barikatlara çıkardığı kadınlar evlerine geri püskürtülmüş, buna direnenlerse kodeslere, hatta giyotine gönderilmiştir - Olympe de Gouges, Rose Lacombe gibi…

Napoleon Yasası'nın "ruhu", yalnızca Fransa'da değil, tüm Avrupa ülkelerinde kol gezmektedir. Örneğin İngiltere'de 1870'e dek, göreneksel hukuka göre kadın evlendiğinde hükmî şahsiyetini yitirmekte, kocasının yasal kişiliği içinde massolmaktaydı.[5] Yine İngiltere'de (1840'larda) yargıçlar kocalara karılarını dövme ve "zalimce davranmadığı sürece hapsetme" yetkisini vermekteydi, dahası, Almanya'da kocanın karısına karşı zor kullanması, 1900'e kadar yasaldı.[6]

Üstelik bu durum, dönemin burjuva entelijansiyası açısından hiç de "sorunlu" sayılmamaktaydı. "Kadının kaderi ve tek şöhreti erkeklerin kalbini çarpıtmasıdır," diyordu H. de Balzac. "Kadın kontratla elde edilen bir maldır; taşınır bir maldır, çünkü malik olmak senettir; nihayet kadın, açık konuşursak erkeğin eklentisinden başka bir şey değildir."

"Napolyon gibi ben de kadınlardan hiç hoşlanmam," diye ekliyordu Lord Byron. "Eline bir ayna, bir de şeker tutuşturun, mutlu olacaktır."

Ve "kadının yeri ne olmalıdır?" sorusuna Bonald'ın yanıtı netti: "Kadınlar politik topluma değil, aileye aittir; ve tabiat onları kamu hizmetleri için değil, ev işleri için yapmıştı."

XIX. yüzyıl Avrupası'nda, kadınların mevcut konumlarına itirazlar, genellikle ütopik ya da bilimsel, sosyalistlerden yükselmekteydi.

Ütopik sosyalistlerden Saint Simon, Olinde Rodrigues, Prosper Enfantin, hele ki "Toplumsal ilerleme ve çağ değişimleri, kadınların özgürlüğe doğru ilerleyişiyle orantılıdır; toplum alanında gerilemeler ise kadınların özgürlüğünün azalmasıyla meydana gelirler. Kadın imtiyazlarının genişlemesi, tüm toplumsal ilerlemenin genel ilkesidir," diyen, kadınların "dikiş ve mutfakla sınırlanması"na karşı çıkıp kurguladığı "falanster"lerde "genç kızları bir mal olarak sunup alçaltan" evliliği ilga eden, kadınları bilimle, eğitimle uğraşmaya çağıran Fourier[7]… kadınlar için "özgürleşme" çağrısı çıkartan devrimci seslerdir.

Marx ile Engels, kadınların özgürleşmesi konusunda ütopik sosyalistlerin perspektiflerini eleştirel bir tarzda devralmışlardır. Marx, Kutsal Aile'de Fourier ile birlikte seslenir:

"Kadın cinsinin aşağılanması aynı zamanda hem uygarlık hem de barbarlığın özsel bir özelliğidir, şu tek ayırımla ki, uygar düzen, barbarlığın yalın biçimde uyguladığı kusurlardan her birini, çift yönlü, belirsiz ve ikiyüzlü, bileşik bir varoluş biçimine yükseltir… Kadının kölelik içinde tutulması olgusundan kimse, erkekten daha derin biçimde cezalandırılmamıştır."[8]

Öte yandan, kadının "metalaşması" ile kapitalist sistem arasındaki bağlantıyı, erken yıllarında, 1848'de kaleme aldıkları Komünist Manifesto'da açığa çıkartırlar…

"Ama siz komünistler kadınların ortaklaşalığını getireceksiniz" diye bağırıyor tüm burjuvazi koro hâlinde.

Burjuva karısını salt bir üretim aracı olarak görür. Üretim araçlarının ortaklaşa kullanılacağını duyunca doğal olarak, kadınların da herkes için ortak olma yazgısından kaçınamayacağı sonucuna varır.

Oysa burjuvalarımızın Komünistlerin açıkça ve resmen tesis edeceklerini öne sürdükleri kadınların ortaklaşalığı karşısındaki erdemli öfkelerinden daha gülünç bir şey yoktur. Komünistlerin kadınların ortaklaşalığını getirmelerine gerek yok; o hatırlanamayacak kadar uzun bir zamandır var.

Ortak kullanılan fahişeleri bir yana bırakacak olursak, emrindeki proleterlerin karıları ve kızlarıyla yetinmeyen burjuvalarımız birbirlerinin karılarını ayartmaktan büyük zevk alıyorlar.

Burjuva evliliği gerçekte ortak karılar sistemidir ve Komünistler olsa olsa, ikiyüzlüce gizlenen bir kadınların ortaklaşalığı yerine açıkça yasallaşmış bir ortaklığı getirme isteğiyle suçlanabilirler. Öte yandan, mevcut üretim sisteminin ilgasının bu sistemden kaynaklanan kadınların ortaklaşalığının, yani hem kamusal hem de özel fuhşun ortadan kaldırılmasını getirmesi gerekeceği, kendinden bellidir."[9]

Marx, sermayenin insanlığı tahakküm altına alış koşullarını olduğu kadar burjuvazinin "püriten" ahlâkındaki ikiyüzlülüğü de açığa çıkartmanın peşindedir:

"Çapkın burjuva, evliliği ihlâl eder ve gizlice zina yapar; tüccar spekülasyon ve sahte iflas yoluyla başkalarını mülkiyetten mahrum bırakarak mülkiyet kurumunu ihlâl eder; genç burjuva kendini imkân bulduğu zaman kendi öz ailesinden bağımsız kılar; kendi çıkarı için fiilen ailesini dağıtır; fakat evlilik, özel mülkiyet, aile teorik olarak el sürülmemiş kalırlar; zira pratikte bunlar, üzerinde burjuvazinin hâkimiyetini kurduğu temeldirler; zira burjuva şekli ile, bunlar her zaman ihlâl edilen kanunun dini bütün bir Yahudi'yi gene dini bütün bir Yahudi yaptığı gibi, burjuvayı burjuva yapan şartlardır."[10]

"Özgürleşme"nin önkoşullarını böylelikle -proletarya için olduğu kadar kadınlar için de- mevcut üretim ve mülkiyet ilişkilerinin değiştirilmesi bağlamına yerleştiren bu perspektifin ötesinde, Marx yazılarında kadınlık sorununa iki bağlamda değinmektedir: Özel mülkiyetin ilgasını ailenin ilgası, dolayısıyla serbest ve kuralsız cinsel ilişkiler olarak algılayan (kendi deyişiyle) "kaba komünizm"in "liberterliği" karşısında "komünist ahlâk"ın savunulması ve kadınların (ve çocukların) XIX. yüzyıl Avrupası'nda emekçi sınıflar içerisindeki acınası koşullarına dikkat çekmek… İki örnekle yetinelim. İlki:

"Özel mülkiyete karşı, kamulaştırılmış özel mülkiyeti çıkarmaya yönelen bu hareket, evliliğe (şüphesiz bu münhasır özel mülkiyetin bir şeklidir) karşı, kadının kolektif ve bayağı bir mülkiyet hâline geldiği, kadınların ortaklaşa kullanılmasını çıkardığı zaman hayvanî bir şekilde ifade edilmiş olur. Kadınların ortaklaşa kullanılması fikrinin bu kaba ve düşünceden yoksun komünizmin sırrını meydana çıkardığı söylenebilir. (…) -Her yerde insan kişiliğini reddeden- bu komünizm, zaten kendi zıttı olan özel mülkiyetin bir belirtisidir. (...)

(…) Kolektif şehveti tatmine yarayan bir nesne ve bir av gibi görülen kadın, sadece kendisi için yaşayan insanın sonsuz alçalışını ifade eder; zira insanın kendi hemcinsi ile olan ilişkilerinin sırrı, çelişkisiz, kesin, açık ifadesini, kadın ve erkek ilişkisinde ve dolaysız ve doğal cinsel ilişkiyi anlayış tarzında bulur. Beşerî varlıkların gerekli, doğal gerekli, doğal, dolaysız ilişkisi, kadın ile erkek arasındaki ilişkidir. Bu doğal ilişkide, insanın doğa ile ilişkisi doğrudan doğruya insanın hemcinsi ile olan ilişkisini temsil eder, aynı şekilde insanın hemcinsi ile olan ilişkisi, doğrudan doğruya doğa ile, kendi öz doğal doğrultusu ile olan ilişkisini temsil eder. Böylece bu ilişki, hissedilir bir şekilde belirli bir olaya indirgenmiş insanî özün ne dereceye kadar insan için tabiat hâline geldiğini ve ne dereceye kadar tabiatın insanın beşerî özü hâline geldiğini ortaya çıkarır. Bunun içindir ki, bu ilişkiye dayanarak, insanın gelişim derecesi hakkında hüküm verilebilir."[11]
Marx'a göre burjuva düzeninin kendi "aile"sini tahrip etmesinin iki biçimi vardır. Bunlardan ilki, "birbirlerinin karılarını ayartmaktan büyük zevk duyan" burjuvazinin ikiyüzlü ahlâkı ise, ikincisi, kapitalizmin acımasız bir sömürü sistemiyle proleter ailesini içerisine sürüklediği "sürdürülemezlik"tir… Yani kadın ve çocukları günde 14-15 saatlik bir çalışmaya, "erimiş domuz yağıyla birkaç dilim ekmek ve bir fincan sütsüz çay"dan[12] ibaret bir tayına, "ergen genç erkek ve kızların, babalarla annelerin, hepsinin domuzlar gibi yaşayıp aynı odada beraber yattığı"[13] koşullara mahkûm kılan kapitalizmin insanlıktan uzaklaştırıcı koşulları… Böylelikle, dönemin emekçilerin yaşam koşullarında bazı düzeltimleri öngören kimi raporlarından aktarır:

"Çocuklarını okula gönderecek yerde işten çıkarılma tehdidiyle onlardan menfaat sağlamaya ebeveyni zorlayan bazen bucak memuru, bazen patronlardır. Tüm kuvvet ve zaman kaybı, ekici ve ailesine olağanüstü ve gereksiz yorgunluğun neden olduğu tüm acılar, ebeveynin çocuklarındaki ahlâksızlığı kır evlerinin sıkışıklığına ve grupların iğrenç tesirine bağladıkları tüm olaylar, yoksul emekçilerin ruhunda anlaşılması kolay ve ayrıntılarına girilmesi gereksiz hisler uyandırırlar. Emekçiler, asla sorumlu olmadıkları ve ellerinde olaydı hiçbir zaman rıza göstermeyecekleri ve yenecek kudrete sahip olmadıkları şartlardan gelen ahlâkî ve fiziksel dertlerle kuşatılmış olduklarını gayet iyi biliyorlar."[14]

F. Engels ise, "kadın sorunu"nu ele alışı bakımından daha kapsamlı, daha bütüncüldür. Ailenin, Özel Mülkiyetin, Devletin Kökeni (AÖMDK), kadınların tarihsel yenilgisiyle emekçilerin tarihsel yenilgisini, özel mülkiyet ve devletin koşut ortaya çıkış tarihi içerisinde birbirine bağdaştırma girişimidir. Modern (kapitalist) toplumda erkeğin kadın üzerindeki başatlığını kapitalist mülkiyet ilişkileriyle açıklar. Bu başatlık, hukukî reformlarla giderilemez. ("Modern bireysel aile kadının gizli ya da açık eviçi köleliğine dayanmaktadır; ve modern toplumda yalnızca, kendisinin molekülleri gibi olan ferdî ailelerden oluşmuş bir yığındır. Günümüzde, örneklerin büyük çoğunluğunda erkeğin ailesini besleyecek parayı, hiç olmazsa mal-mülk sahibi sınıflarda kazanması gerekir, bu da kendisine özellikle kanunla imtiyaz tanınması gerekmeyen başat bir konum vermektedir. Aile içinde erkek burjuvadır ve kadın proletaryayı temsil eder. Ama sanayi dünyasında, proletarya üzerindeki ekonomik baskının özel niteliği, bütün açılığıyla, ancak kapitalist sınıfların bütün yasal imtiyazları kaldırıp iki sınıfın hukuksal eşitliği tam yerleştirilince kendisini belli eder; demokratik cumhuriyet iki sınıf arasındaki zıtlığı elemez, tersine bu zıtlığın mücadeleyle çözümlendiği bir alan sağlamaktan başka şey yapmaz. Ve aynı şekilde, modern ailede erkeğin kadına üstünlüğünün özel niteliği ve aralarında gerçek bir toplumsal eşitlik sağlama şekli ve gerekliliği ancak iki cinsiyet hukukî alanda eşit haklara sahip olunca bütünüyle gün ışığına çıkacaktır. İşte o zaman kadının kurtulmasının birinci şartının bütün kadınların kamu sanayine girmesi olduğu ve bu şartın da ferdî ailenin toplumun ekonomik birimi niteliğinin ortadan kaldırılmasını gerektirdiği görülecektir."[15]
Hem emekçiler hem de kadınlar, her ikisi için de kurtuluş, özel mülkiyetin nihaî biçimi olan kapitalist üretim (ve mülkiyet) ilişkilerinin ortadan kaldırılmasıdır. Bundan sonrası ise, gelecek kuşakların işidir:

"Çok yakında kapitalist üretime vurulacak bir süpürge darbesinden sonradır ki cinsel ilişkilerin örgütlenmesi hakkında bulunacağımız kehanet, bilhassa ortadan kalkacak olan şeylerle sınırlıdır. Fakat sonra ne olacaktır? Bu yeni bir nesil yetiştiği zaman kararlaştırılacaktır; hayatlarında asla, bir kadının teslimiyetini para karşılığında, veya herhangi bir sosyal zorunluluk yardımıyla satın alma durumunda kalmayacak bir erkek nesli; asla, ne kendilerini gerçek bir aşk dışındaki sebeplerden dolayı bir erkeğe teslim etme durumunda, ne de bu teslimiyetin ekonomik sonuçlarının korkusu yüzünden sevdiği kişiyi reddetme durumunda kalmayacak bir kadın nesli. Bu insanlar yaşadığı zaman, bugünden nasıl davranmaları gerektiğine inandığımız şeylerden tasa duyarlarsa ne âlâ; kendi törelerini ve herkesin hareket tarzı hakkında karar verecek kamu oyunu kendileri yaratacaklardır. İşte hepsi bu kadar."[16]

ATAERKİ/SINIFSAL SÖMÜRÜ - NE KADAR AYRI?

Evet, Marx ile Engels, kadınların madûnluğunu, maddî yaşamın üretilmesi süreçleriyle açıklayarak, kadınların özgürleşmesi konusunda maddeci bir perspektif sunmuşlardır. Marksizm "gökyüzünden inme" bir kutsal doktrin değil de, inşa hâlinde bir süreç olduğundan, bu sunum, hiç kuşku yok ki, geliştirilmeye, zenginleştirilmeye açıktır; yine hiç kuşku yok ki "Marksizm ve kadın" denildiğinde akla ilk gelen katkılardan biri olan Engels'in Ailenin, Özel Mülkiyetin, Devletin Kökeni'nde, dayandığı kaynağın (L. H. Morgan'ın Eski Toplum'u) etnografik eksikliklerinden ve dönemin başat paradigması evrimciliğin topyekûnluğundan kaynaklanan hatalar vardır. Peki bu eksiklik ve hatalar, kadınlığın madûnluğuna ilişkin çözümlemelerde Marksizm'i bir kenara atmayı gerektirir mi? Ya da, Marksizm'i kaale almayan bir kadınların kurtuluşu perspektifi mümkün müdür? Dilerseniz, biraz bunu tartışalım…

Feminist literatür, kendi içerisindeki çeşitli görüş ayrılıklarına karşın, kadınların ezilmişliğinin toplumların sınıflı yapısından değil, bir "eril tahakküm ve/veya temellük biçimi" olan Ataerki/Patriyarka'dan kaynaklandığı konusunda neredeyse oybirliği içerisindedir. Ataerki'nin salt bir tahakküm biçimi mi olduğu, yoksa kadının bedeni üzerinde olduğu kadar emeği üzerinde bir temellük (dolayısıyla da sömürüy)ü içerip içermediği konusunda rivayet muhtelif de olsa, toplumların sınıflara bölünmesini öncelediği ya da onunla "ilişkinsiz" olduğu, yaygın bir kabul görmektedir. O zaman işe, ataerkinin sınıflı toplum tarihiyle ilişkileri üzerine tartışmakla başlamak gerekecektir.

Konuya ilk dikkat çeken, yıllar boyunca SSCB'nin Stalin döneminde benimsenmiş "ilkel-köleci-feodal-kapitalist-sosyalist" sıralı "beşli toplumsal evrim şeması"na karşı şiddetli bir mücadele yürüten Fransız yapısal Marksistleri olmuştur.[17] Özetin özetiyle, yapısal Marksistler, Marksist literatürde "eşitlikçi/komünalist" olarak tanımlanan toplum tiplerindeki farklılaşmış güç ilişkileri üzerinde durmuşlar, ve örneğin, hemen tüketil(e)mediği için denetlenmesi gereken toplumsal bir ürünün, yani "hasadın" söz konusu olduğu, bu nedenle daha istikrarlı grup yapıları gerektiren "çapa/bahçe-tarımcısı (horticulturalist)" toplumlarda emek-gücü kritik bir unsur hâline geldiğinden, kadınların üreme potansiyelinin denetim altına alındığına, bu denetimin akraba grubu ya da kabilenin yaşlı erkeklerince üstlenildiğine işaret etmektedir. Böylelikle grubun yaşlı erkek üyeleri bir yandan toplumsal ürünün üretim ve dağıtımının kooperatif örgütlenmesi, bir yandan da kadınların farklı gruplar arasındaki mübadelesi yoluyla toplumsal yeniden-üretim/üremenin denetimi işlevini üstlenmektedirler.[18]

Gerçekten de, etnografik araştırmalar çoğu hortikültüralist toplumun, çiftlerin serbestçe farklı gruplar arasında dolaşabildiği, kolayca çözülüp yeniden toplanabilen, istikrarsız "takım"lar hâlinde örgütlenen avcı-toplayıcıların tersine, soyun ana ya da baba hattından izlendiği, istikrarlı "kabileler" biçiminde örgütlendiğini ortaya koymaktadır. Böylelikle kadınların göreli özerk bir yaşam sürdürebildiği avcı-toplayıcıların tersine,[19] özellikle soyun babadan izlendiği kabilelerde kadınların bedenleri ve emekleri, kabilenin yaşlı erkeklerinin oluşturduğu bir jerontokrasinin sıkı denetimi altında tutulmakta, kadınlar -ittifak ve ticareti güvence altına alınacak tarzda- kabileler arasında mübadele edilmekte, kadın zinası ağır yaptırımlara tabi tutulabilmektedir…

Bu bulgular, kadınların "şeyleştirilmesi"nin, tarihsel olarak Marksist literatürün kabul ettiğinden farklı bir noktada, iktisadi-toplumsal sınıfların biçimlenişinden önceye denk düşebileceğine işaret etmesi açısından önemlidir. [Ancak şunu vurgulamak önemli: Engels, "erkeğin kadın üzerindeki sömürüsünün tarihteki ilk sömürü biçimi" olduğunu söylerken[20] hortikültüralist toplumlara ilişkin, çoğu XX. yüzyılın ikinci yarısında açığa çıkmış bu bulgulardan habersiz olmasına karşın, gerçekten de şaşırtıcı bir önsezi sergilemektedir!]

Her durumda, ataerkinin tohumlarını hortikültüralist toplumlarda teşhis etmek, onun sınıfsal sömürü ilişkilerinden bağımsız, cinsiyete dayalı bir görüngü olduğunu kanıtlamaya yetmemektedir. Tam tersine ataerki, ancak sınıflı toplumlarda kalıcılığını sağlayan, istikrar kazanan, yapısallaşan bir "iktidar formu", yani özünde siyasal bir görüngüdür. Atayanlı (soyu erkek tarafından izleyen) kabile toplumlarında kadınlarla erkekler arasındaki güç ilişkilerini kadınlar aleyhine asimetrikleştiren bu (terimin geniş anlamında yorumlanması kaydıyla) "siyasallık", ortaya çıktığında iktisadî sömürünün içerisine yerleşeceği tahakküm kalıplarını böylelikle sağlayabilmiştir… Ve bu asimetrikleştirici etkisi sayesindedir ki kadınları, bilinen tüm sömürüye dayalı toplumsal formasyonlarda bir toplumsal kategori olarak ikincilleştirebilmiştir. Şu hâlde "ataerki"nin, -bir sınıfın bir başka sınıfı (daha doğrusu toplumun geri kalanını) sömürmesinden ibaret olan- iktisadî "öz"ün, tarihsel olarak değişken "tezahürü" olduğunu söyleyebiliriz - ve bunu söylerken Marx'tan kopmamız da gerekmez…

Ataerki (tahakküm) ile (sınıfsal) sömürü arasındaki ilişkiyi bu tarzda kurgulamak, kadınlar üzerindeki eril tahakkümün, sömürü biçimleri değişse dahi neden ve nasıl süregittiğini anlamamıza olanak sağlayacaktır. Çünkü, tarihte tahakküm ve sömürüye dayalı tüm toplumsal ilişki türleri, bir sınıflı toplum biçiminden diğerine, biçim değiştirerek de olsa devredilir. Yani Asyatik, köleci, yarı-feodal ya da feodal tüm sömürü sistemleri, kabile toplumlarının bağrında biçimlenmiş olan bu eşitsizlik biçimini devralarak yeniden biçimlendirmişlerdir. Ama kadınların eşitsizliği sorunu en çapraşık biçimini kapitalizmde edinecektir.

KAPİTALİZMİN ATAERKİNİ YENİDEN ÜRETMESİ

Şu hâlde vurgulamalı, kadınların eşitsizliği kapitalizmin bir ürünü değil, deyim yerindeyse, bir "girdi"sidir. Kapitalizm kendisini önceleyen sistemlerden devraldığı diğer eşitsizlikler -kır-kent eşitsizliği, etnik-dinsel azınlıklar, bölgeler arası eşitsizlikler, yöneten-yönetilen eşitsizliği…- gibi, kadın-erkek eşitsizliğini de kendi işlerliği doğrultusunda dönüştürerek içselleştirmiş/işlevselleştirmiştir.

Yükselen kapitalizmin devraldığı kadınlık manzarası, kadınların ikinci sınıf varlıklar olarak konumlarının dinsel buyrultularla tescil edildiği, kamusal alandan, yani iktisadî, siyasal, toplumsal karar alma süreçlerinden dışlandıkları, beden ve cinsellikleri üzerinde ağır bir denetim ve tahakkümün sürdürüldüğü bir sahnedir. Kapitalizm boyunca kadınların her türlü kazanımı, kanları, canları pahasına elde ettiklerinin tanığı, taşlanan, hakaretlere uğrayan, hapislerde sürünen İngiliz Sufragette'ler, giyotinde can veren Fransız Olympe de Gouge ve benzerleridir…

Oysa kapitalist sistem içerisinde kadınların kazandığı her hak, yeni ve farklı eşitsizliklere dönüşecektir. Böylelikle, örneğin mülk edinme, eğitim görme, çalışma, sosyal güvence, seçme ve seçilme gibi hakları kazanmış olmaları, kadınların dünyadaki mülklerin yalnızca yüzde 4'üne sahip olmalarına, eğitim düzeylerinin erkeklerin gerisinde seyretmesine ve "kadınca" alanlara yöneltilmesine, en düşük gelir ve prestijli işlerde yoğunlaşmalarına, erkeklerle ücret farklılığının en iyi koşullarda yüzde 15-20 düzeyinde seyretmesine, siyasal karar mekanizmalarındaki temsillerinin vitrin değerinin üzerine çıkamamasına, eril şiddete uğramalarına, ev işleri ve çocukların bakım yükünü hemen tümüyle üstlenmelerine engel oluşturmamıştır.

Bir başka deyişle sistem, devraldığı eşitsizliği boyutlandırarak sürdürmektedir. Çünkü öncelleri gibi kapitalizm de, nihaî olarak bir kaynak aktarma rejimidir: emekçilerden patronlara, azınlıklardan hâkim gruplara, Güney ülkelerinden Kuzey'e, kadınlardan erkeklere aktarılan kaynakların giderek azalan sayıda elde yoğunlaşması, bir sistem mantığıdır. Bu görüngüyü, "kapitalizmin ataerkini yeniden üretmesi" olarak tanımlayabiliriz.

Yüzlerce yıllık sınıf mücadelelerinin emek kesimine kazandırdığı tüm "haklar"ı berhava etme girişimi olarak, kapitalizmin "özüne dönüşü" olarak tanımlayabileceğimiz neo-liberal kapitalizmde ise bu "kaynak aktarma", emekçi sınıfların direniş hatları geriye çekildiği ölçüde, had safhaya ulaşmaktadır. Bu bakımdan kapitalizmin neo-liberal evresinde, kadınlık durumunda da bir "bozgun"un yaşanmakta olduğunu rahatlıkla söyleyebiliriz. İşte bu durumun somut verileri:

Bilindiği üzere, neo-liberalizm, istihdamın "deregülarizasyonu", "emeğin esnekleştirilmesi", sermayenin "devingenleşmesi" adına işgücünün en ucuz, işçilerin en örgütsüz olduğu bölgelere yönelmesini (de) içermektedir. En "ucuz", "uysal" ve "örgütsüz" işgücünü ise, kadınlar sunmaktadır çokuluslu sermayeye.[21] Böylelikle neo-liberalizm, ataerki şahsında, sermaye temerküzü ve sömürünün yoğunlaştırılması alanında "harika" bir müttefik bulmuştur. Bunun en çıplak örneğini, bize, "bir ülkenin siyasi sınırları içinde bulunmasına rağmen, gümrük uygulamaları gibi dış ticaret kısıtlamaları dışında bırakılmış, yatırımcılara vergi muafiyeti tanınmış, altyapı ve iletişim olanakları dünya düzeyinde olan, örgütlenme zorlukları nedeniyle sendikaların pek uğrayamadığı yerler"[22] olan, Novamed'in kadın emekçilerinin direnişinden tanıdığımız "serbest bölgeler" sunmaktadır:

"Bölge yaşam alanı olarak da soyutlanmış, ya duvar var çevresinde ya da tel örgü. Kapitalizm küresel ölçekte yayıldıkça, üretim yedek sanayi işgücünün bol bulunduğu ülkelere kayıyor ve serbest bölgelerin sayıları artıyor. 1975'te Asya, Avrupa, Latin Amerika'da, 25 ülkede 79 tane 'serbest üretim bölgesi' varken, 1995'te bunların sayısı 200'e çıkmış. Buralarda çalışan işçi sayısı 1970'lerde 725 bin iken, 90'ların ikinci yarısında 4 milyonu aştı. Bu bölgelerde çalışan kadınların hikâyeleri ortak.

Malezya'da yabancı sermaye yatırımlarını özendirmek amacıyla hazırlanan bir broşürde yazılanlar 'ortak hikâye' tespitini destekler nitelikte: 'Oryantal kadınların el hünerleri dünya çapında meşhurdur. Onların elleri küçüktür, olağanüstü bir hız ve dikkatle çalışırlar. Doğalarından kaynaklanan bu meziyetlerle üretim hattınızın etkinliğine daha fazla katkı sunabilirler.'

Asya'dan Latin Amerika'ya geçelim. İlk olarak 1960'larda Meksika-Amerika sınırında serbest bölgede kurulan 'maquila' adı verilen ve kadınların parça birleştirerek üretim yaptığı fabrikalarda da durum pek farklı değil. Yapılan araştırmalar kadınların buralarda çalışabilmek için gebelik testine, cinsel hayatlarının açığa çıkarılmasına, aybaşı dönemlerinin sorgulanmasına ses çıkarmadıklarını gösteriyor. Çalışma konusunda pek seçenekleri yok çünkü.

Nikaragua'da ise hükümet yeni serbest bölgeler inşa ediyor. Başşehir Managua yakınlarındaki Maquila'larda kadın işçilerin şartları Meksika'dan farklı değil. Nikaragua'da faaliyet gösteren 'Maria Elena Cuadra' (MEC) isimli bir kadın örgütünün serbest bölgelerde çalışan kadınlara ilişkin gözlemleri şöyle: 'Kadınlar dikiş makinelerinde günde 8-12 saat, taburelerde oturarak çalışıyorlar. Şeflerin sistemli kontrolü ve aşağılanmalarına maruz kalarak akort üretimi yapıyorlar. Günde iki kez tuvalete gidiyorlar. Dikiş tozları nedeniyle kadınların çoğunda nefes alma güçlüğü var. Düşük sayısı fazla ve sistemli cinsel tacize maruz kalıyorlar. Hamile kalınca işten çıkarılıyorlar'..."[23]

Üstelik, neo-liberalizm koşullarında yoğunlaşan emek, özellikle de kadın emeği sömürüsü, yalnızca "serbest bölgeler"le sınırlı değildir. 1980'lerden bu yana kadın istihdamında -Kuzey ülkelerinde artıyor görünse bile- genel bir daralma ve vasıfsızlaşma süreci yaşanmaktadır. Kadınların gerek "esnek/yarı zamanlı işler" olarak nitelenen ve daha düşük ücretler ödenen işlerde, gerekse sömürünün "kayıtsız şartsız" bir tarzda zincirinden boşandığı "enformel sektör"de yoğunlaşması, bir rastlantı değildir…

Durumu dilerseniz, Türkiye verilerinden izleyelim:

2004 yılı sayımına göre Türkiye'de 70 milyon 556 bin insan yaşıyor. Bu insanların 21 milyon 791 bini çalışan nüfus. 2001'den beri çalışan nüfus oranında kayda değer bir farklılaşma yok. Bu çalışan sayısında 16 milyon 23 bini erkeklerden, 5 milyon 768 bini ise kadınlardan oluşuyor. Çalışan erkeklerin 3 milyon 676 bini nitelikli tarım, hayvancılık, ormancılık ve su ürünleri alanında toplanıyor ve toplam çalışan erkek nüfusunun yüzde 23'ünü oluşturuyor. Çalışan kadınların 2 milyon 774 bini çalışan erkeklerle aynı alanda toplanıyor. Yani çalışan kadınların yüzde 48'i nitelikli tarım, hayvancılık, avcılık, ormancılık ve su ürünleri alanında, bir başka deyişle kırsal alanda toplanıyor. Kadınların ikinci yoğunlaştıkları alan da nitelik gerektirmeyen işler. Bu alanda çalışan kadınların tüm çalışan kadınlara oranı yüzde 14.

Bu genel tablonun yanı sıra şunları da aktarmak faydalı olacaktır. Erkeklerde madencilik ve taşocaklarında 103 bin, imalat sanayiinde 3 milyon 21 bin kişi çalışıyor. Ulaştırma, haberleşme ve depolama da önemli bir başlık. Burada da 1 milyon 38 bin insan çalışıyor. Kadınlarda ise madencilik ve taşocağı çok yoğunluk olan bir alan kuşkusuz değil. Buna rağmen imalat sanayide 779 bin kişi çalışıyor. Ulaştırma, haberleşme ve depolamada sadece 62 bin kişi çalışıyor. Kadınların ikinci büyük iş alanı sosyal hizmetler ve kişisel hizmetler alanı. Bu alanda 877 bin kadın çalışıyor. Bu çalışan nüfus dağılımlarına bakarak klasik anlamda bir proleter nüfus birikiminin ciddi anlamda olmadığı ileri sürülebilir. Ayrıca çalışan erkek nüfusun 3 milyon 677 bini toptan ve perakende ticaret, lokanta ve otellerde yer alıyor. Bu alanda çalışan kadın sayısı 502 bin. Burası çalışan kadınların üçüncü büyük çalışma alanı.

Yine 2004 sayımına göre 49 milyon 906 bin kişi 15 yaşının üzerinde yani 20 milyon civarında bir nüfus 15 yaşın altında. Burada muhakkak işarete edilmesi gereken bir nüfus kesimi de 18 milyon 763 bin işgücüne dâhil olmayan kadından 13 milyon 301 binini ev kadınlarının oluşturması.

Şu hâlde, Türkiye'de çalışan kadınların büyük bölümü, yani yüzde 48'i kırsal alanda, büyük çoğunluğu "ücretsiz aile işçisi" statüsüyle çalışmaktadır. Kırsaldan kentlere göç arttıkça bu kadınlar "ev kadını" kimliğini edinir; bir başka deyişle ülkemizde 13 milyon 301 bin kadın ev kadını, ya da daha doğru bir deyişle, "gizli işsiz"dir,[24] ve toplumun en kırılgan kesimini oluştururlar. Dahası, son yıllarda giderek "geri dönüşsüz" bir görünüm yüklenen işsizlik, kadınların "eve çekilmesi"ni hızlandırmaktadır; örneğin, TÜİK (Türkiye İstatistik Kurumu) Hanehalkı İşgücü anketi sonuçlarına göre 2007 yılı içerisinde istihdam alanından çekilen 368 bin kişinin 248 bini kadındır; yani son bir yıl içerisinde "ev kadınları"nın sayısı 248 bin artmıştır.[25] Buna bir de "iktisatta neo-liberal, siyasette muhafazakâr" AKP hükümetinin kadınların istihdamını teşvik edici politikalardan vazgeçtiğini [gerekçe trajikomik: "eşitliğe aykırı olduğu için" deniliyor…] ekleyecek olursak, bu eğilimin hızlanarak süreceğini kestirmek, kehanet sayılmaz. Öte yandan, kadının çalışmasının durumunda fazla bir düzeltime yol açtığını öne sürmek de pek mümkün gözükmemekte. Çünkü:

"Türkiye'de 9 milyon 480 bin kişinin herhangi bir sosyal güvenlik kurumuna kaydı olmadan çalıştığı belirlendi. Türkiye İstatistik Kurumu'nun verilerine göre kasım ayında istihdamdaki toplam nüfus 20 milyon 867 bin kişi olurken, bunun 9 milyon 480 binini, herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşuna kaydı bulunmayanlar oluşturdu. Ücretli olarak çalışan toplam 10 milyon 989 bin kişiden, yüzde 20.6 oranındaki 2 milyon 268 bininin kayıt dışı çalıştığı belirtildi.
Toplam sayıları 1 milyon 468 bin olan yevmiyelilerin ise yüzde 90.6 oranındaki 1 milyon 330 bini kayıt dışı olarak çalışıyor.(…)

Kayıt dışı çalışanlar içinde en büyük grubu ücretsiz aile işçileri oluşturuyor. Bu kişilerin toplam sayısı 2 milyon 722 bin kişi düzeyinde bulunuyor. Bunların da yüzde 95.8 oranındaki 2 milyon 609 bini sosyal güvenlik şemsiyesinden yoksun durumda. Normal bir istihdam olanağı elde edemediği için mevcut konumda yer alan bu kişilerin, ücretsiz aile işçisi şeklinde tanımlanması, Türkiye'deki işsizliğin boyutlarını da olduğundan küçük gösteriyor. Kayıt dışı çalışanlar toplamının 4 milyon 531 bini tarımda, 4 milyon 949 bini ise tarım dışı sektörlerde bulunuyor. Kayıt dışılık oranı tarımda yüzde 87, diğer sektörler ortalamasında yüzde 31.6 düzeyinde bulunuyor."[26]

"Kayıtdışı"nda büyük çoğunluğu oluşturanların ana gövde itibariyle kadınlar olduğunu belirtmeye gerek var mı?

Şu hâlde gelin, bir saptama yapalım: Neo-liberal kapitalizm, ülkemizde olduğu gibi küresel ölçekte de kadın emeğini değersizleştirmektedir. Emek cephesi zayıfladıkça, kadın emeği üzerindeki sömürünün ve "vasıflasızlaşma"nın süregideceği, öngörülmelidir.

DEĞERSİZLEŞEN YALNIZ EMEK Mİ?

Kadın emeğinin bu "değersizleşmesi" sürecine, kadın bedeninin ve kişiliğinin "değersizleşmesi" süreci eşlik ediyor. Bunun somut göstergeleri ise, bir yandan kadın sağlığı ve kadınlara yönelik şiddete ilişkin veriler, diğer yanda ise, "kadın karşıtı söylem"in eriştiği pervasızlık düzeyi.

Önce ikinciden başlayalım. Bilindiği üzere ABD tarihinde ilk kez bir kadın, başkanlık yarışında sahne aldı ve Demokrat Parti'nin başkan adayı olmak üzere, kıran kırana yarışıyor. "Kadının özgürleşmesi" adına "göz yaşartıcı" bir örnek, değil mi? Kazın ayağı hiç de öyle değil oysa. Ayşe Kadıoğlu'nun izlenimlerinden okuyoruz:

"(…) Bu tartışmalar arasında, yine ünlü feminist yazar ve eylemci Robin Morgan'ın Hillary Clinton'ı desteklemek için kaleme aldığı bir yazı var ki, çok ama çok etkileyici. Morgan, Hillary Clinton'a desteğini ise kadına karşı olan ayrımcılığın ne denli 'ince' bir konu olduğunu hatırlatarak veriyor. Örneğin, seçim konuşmalarından birini yaparken dinleyiciler arasından birisi Hillary Clinton'a 'Sen git de benim gömleklerimi ütüle' diye bağırıyor. Bu duruma basın ve televizyonlarda fazlaca tepki verilmiyor. Oysa, diyor Morgan, birisi çıkıp da Obama'ya 'sen git de benim pabuçlarımı parlat' deseydi (yani ırkçı bir imada bulunsaydı) yer yerinden oynardı. John McCain'e 'Dişi köpeği (bitch) nasıl yeneceğiz?' diye sorduklarında, McCain kahkahalarla güldükten sonra 'Mükemmel bir soru' diyerek cevap vermiş. Oysa, diyor Morgan 'siyah piçi nasıl yeneceğiz?' diye sorsalardı yer yerinden oynardı. Kimi yorumcular Hillary Clinton'ın kalın ayak bileklerini ne kadar sevmediğini dile getirmekte bir sakınca görmüyorlar. Üzerinde 'Keşke Hillary O. J. Simpson ile evli olsaydı' yazan t-shirt'ler, bir TV dizisinde teröristlerin Hillary Clinton'ın vajinası içine bomba koymaktan söz edebilmeleri ve daha türlü çeşitli kadın ayrımcılığı içeren ifadeler. Ve en önemlisi, bütün bunların sonucunda ortalığın ayağa kalkmaması. Morgan kadınlara karşı yapılan 'ince' ayrımcılığı, belden aşağıya vurmanın ses getirmemesini işte böyle anlatıyor."[27]

"Git, gömleklerimi ütüle!" "Dişi köpek!" "Kalın bacaklı!" "Vajinasına bomba koduğum!"… Geçtiğimiz yıllarda Fransa'da başkanlık seçimlerine adaylığını koyan bir başka kadın, Segolene Royal da benzer (belki daha rafine) aşağılamaların muhatabı olmamış mıydı? Forbes dergisinin "Dünyanın En Güçlü 100 Kadını"[28] listesindeki kadınlar bu maço gövde gösterisinden yakayı kurtaramıyorlarsa, bu listeye hiçbir zaman dahil olamayacak milyarlarca kadının durumunu, varın siz tahayyül edin.

Ya da ben örnekler vermeye devam edeyim…
* Bugün dünyada her üç kadından biri fiziksel şiddet görüyor.
* Her yıl yaşları 5 ile 15 arasında değişen iki milyona yakın kız çocuğu fuhuşa zorlanıyor.
* Dünyada her 6 dakikada 1 kadına tecavüz ediliyor.
* ABD'de her yıl 4 milyon kadın şiddete maruz kalıyor.
* Hindistan'da her gün 5 kadın çeyiz kavgaları yüzünden ölüyor.
* Güney Afrika'da her 90 saniyede bir kadına tecavüz ediliyor.
* Çin'de l milyon kız çocuğu sadece kız oldukları için anne karnında öldürülüyor.
* Irak'ta savaşın ilk aylarında yirmi bin kadına tecavüz edildi.[29]
* Her yıl 2 milyon kadın uluslararası kadın ticaretinde kullanılıyor.[30]

Şiddet, taciz, tecavüz sarmalının parçaladığı kadın bedenleri, üstüne üstlük, borç sarmalında boğulan yoksul ülkelerde yaşayan dünya yoksullarının sağlık hizmetlerine erişim olanaksızlıklarıyla, ya da çökertilen kamusal sağlık sektörünün enkazı altında ezilmektedir. Okuyalım:

"Birleşmiş Milletler Çocuklara Yardım Fonu'nun (UNICEF) Dünya Çocuklarının Durumu 2007 raporuna göre dünyada dakikada bir kadın hayata veda ediyor. Tahminlere göre, dünyada her yıl 500 bini aşkın kadın gebelik ve doğumla ilgili nedenler sonucu ölüyor, çok sayıda kadın da yaşamları boyunca sürecek sorunla karşılaşıyor. Anne ölümlerinin yüzde 99'u gelişmekte olan ülkelerde meydana geliyor. Afrika ile Asya'daki anne ölümleri ise bu toplamda yüzde 90 paya sahip.

Raporda, 2000 yılında meydana anne ölümlerinin üçte ikisinin dünyanın en yoksul 13 ülkesinde görüldüğü, aynı yılda bütün anne ölümlerinin dörtte birinin Hindistan'da meydana geldiği anımsatıldı.

Afrika'nın Güneyi Afrika'da yaşayan her 16 kadından birinin gebelik veya doğum sırasında öldüğü belirtilen raporda, şöyle denildi: 'Oysa sanayileşmiş ülkelerde bu nedenler yüzünden ölen kadın sayısı dört binde 1'dir. Dahası, annelerini yitiren yeni doğanların ölme olasılıkları da anneleri hayatta olan yeni doğanlara göre 3 ila 10 kat daha fazladır. Oysa temel sağlık hizmetlerine erişim olanaklarının bulunması hâlinde bu kadınların çoğunun yaşamı kurtarılabilirdi. Söz konusu hizmetler bütün doğumlara eğitilmiş görevlilerin eşlik etmesi ve komplikasyonlar karşısında acil doğum bakım yardımlarının sağlanmasıdır.'

(…) Anne ölüm oranları açısından Türkiye'de de durum vahim. Türkiye'de her yıl ortalama 2 bin 500 kadın anne olmak isterken ölüyor. Anne ölüm oranı İrlanda'da yüz binde 4, İtalya, Fransa ve İspanya'da yüz binde 5, Türkiye'de ise yüz binde 49.2."[31]

Türkiye'nin, kadınla ilişkili tüm konularda olduğu gibi[32] yönelik şiddet verilerinde de "başa güreştiği" bilinmeyen bir şey değil. [33]

Nitekim, son olarak Sabancı Üniversitesi'nden Ayşe Gül Altınay ile Boğaziçi Üniversitesi'nden Yeşim Arat, 18 ay süren araştırmayla kadına yönelik şiddetin boyutlarını ortaya koydular. Türkiye'de her üç kadından birinin ailesi içerisinde şiddet gördüğünü ortaya koyan araştırmanın sonuçları şöyle:

"Eğitim düzeyi arttıkça fiziksel şiddet gördüğünü söyleyen kadınların oranı genel eğilim olarak azalmaktadır. (Okuma yazma bilmeyenlerde şiddete maruz kalma yüzde 43, yükseköğrenim görmüş olanlarda yüzde 12. Üniversite mezunu altı erkekten biri kadına şiddet uyguluyor!) Aile içi şiddet kentlerde yoğunlaşmaktadır. Cinsel zorlama ve şiddete uğrayan kadınların yüzde 67'si aynı zamanda şiddete de maruz kalmaktalar. Gelir düzeyi yükseldikçe şiddet azalmakta, buna karşılık kadınların aileye kocalarından daha çok gelir getirmesi şiddet riskini artırmaktadır." Araştırmaya göre kadınlara yönelik aile içi şiddetin nedenleriyse, şöyle sıralanmakta:

"İtaatsizlik (yüzde 13), ekonomik sorunlar (yüzde 14), geçimsizlik (yüzde 6), psikolojik sorunlar (yüzde 9) erkeklik gösterisi, güçsüzlük ya da acizlik nedeniyle üstünlük sağlama (yüzde 27)."[34]
Hatırlayacaksınız; yukarıda bir yerde "Neo-liberal kapitalizm, ülkemizde olduğu gibi küresel ölçekte de kadın emeğini değersizleştirmektedir. Emek cephesi zayıfladıkça, kadın emeği üzerindeki sömürünün ve "vasıflasızlaşma"nın süregideceği öngörülmelidir," demiştim. İzninizle buna ikinci saptamamı da ekleyeyim.

Neo-liberal kapitalizmin küresel ölçekte yol açtığı ve "sürdürülemezleştirdiği" yoksullaşmanın çapı genişledikçe, kadının kişilik ve bedenine yönelik "hiçleştirme" de çapı genişleyerek süregidecektir…

MARKSİZM'SİZ OLUR MU?

Marx ile Engels, kadınların ikincil konumunun nedenlerini üretim ve mülkiyet ilişkileri içerisinde aramak gerektiğini va'zetmişlerdi bize; neo-liberalizm, onları bir kez daha doğruluyor.

Çünkü kadınların toplumsal kurtuluşu", öncelikle konumlarının düzeltilmesine yönelik toplumsal kaynakların tahsisini gerektirmektedir: kadın eğitimi, istihdamı, sağlığı, kadına ilişkin toplumsal/kültürel değerlerin dönüştürülmesi, kadınların siyasete katılımı, çocuk ve yaşlıların bakım yükünün kadınların sırtından alınması, kadınlara yönelik şiddetin engellenmesi… bunların tümü, toplumun kaynaklarının[35] kadınlar lehine kullanımını gerektiren sorunlar.

Oysa bilindiği üzere neo-liberal kapitalizm, bırakın kadınlar lehine yeni kaynak yaratmayı, mevcutları dahi Çokuluslu şirketlere yöneltme doğrultusunda sınır tanımayan bir itim anlamına geliyor. Kadın(lar)ın küresel kapitalizm açısından yalnızca iki anlamı var: alt katmanlarda ucuz, örgütsüz, azla yetinen, uysal emekçiler olmaları, yaşlı ve çocukların bakımını, ev işlerini itirazsızca üstlenip sağlık, eğitim vb. sektörlerdeki kesintilerin, emekçilerin daha fazla yoksullaşmasının şokunu massetmeleri; orta ve üst kesimlerdeyse tüketmeleri, daha çok tüketmeleri[36]… Böylelikle günümüz kapitalizminin dünyası, kadınlar açısından, bir yanda 'dikiş makinelerinde günde 8-12 saat, taburelerde oturarak çalışma; şeflerin sistemli kontrolü ve aşağılanmalarına maruz kalma; günde iki kez tuvalete gidebilme; dikiş tozları nedeniyle nefes alma güçlüğü çekme; birbiri peşisıra düşük yapma; sistemli cinsel tacize uğrama ve hamile kalınca işten çıkarılma'; diğer yanda ise mücevherler, rujlar, rimeller, kırışık gidericiler, şampuanlar, el, saç kremleri, ojeler, deterjanlar, parlatıcılar, kireç önleyiciler, pedler, perdeler, koltuk takımları, baza ve nevresimler, bebek bezleri, mamalar, leke sökücüler, margarinler, bitkisel yağlar, bulyonlar, kremalar, pastalar, diyet ürünleri, selülit gidericiler, masaj aletleri…vb. vb.den oluşan bir "çöp yığını"…

Bütün bunları duyup, bilip de, -Marksist- topyekûn bir kurtuluş perspektifinin dışında bir "Kadın Özgürlüğü" tasarlamak mümkün mü?

26 Şubat 2008 20:10:53, Ankara.

N O T L A R

1) Çin Atasözü.
2) Örneğin Financial Times yazarlarından John Thornhill, gazetesinin 28 Aralık 2006 tarihli köşesinde soruyor: "Son küreselleşme dalgası -ki pek çok bakımdan Marx'ın içinde yaşadığı çağı anımsatmaktadır- Marx'ın kapitalizm eleştirisine olan ilgide bir canlanmaya yol açmıştır. Nasıl oluyor da son zamanlarda yayınlanan bir BM raporunun ortaya koyduğu gibi dünyanın yetişkin nüfusunun yüzde 2'si global iktisadi varlıkların yüzde 50'sinden fazlasına sahipken, dünyanın en yoksul yüzde 50'si bu varlıkların sadece yüzde 1'ine sahip? Sermayeyi Das Kapital olmadan nasıl anlayabiliriz?" (John Thornhill, Financial Times, 28 Aralık 2006).
3) Bu eleştirilerin bir derlemesi için bkz. A. Catherine MacKinnon, "Feminism, Marxism, Method and the State: An Agenda for Theory", Signs, 8: 635-658, 1983.
4) Aktaran: Jean Freville, "Önsöz", Kadın ve Marksizm, Öncü Kitabevi, İstanbul, 1975, s.27.
5) "Koca ile karı birdir ve bu bir, kocadır." (Blackstone).
6) Nicole Arnaud-Duc, "Hukukun Çelişkileri", Kadınların Tarihi, Devrimden Dünya Savaşına, Feminizmin Ortaya Çıkışı, c. IV, (der.: G. Duby, M. Perrot), Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2005, s.97 - 104.
7) "Önsöz", Kadın ve Marksizm, Öncü Kitabevi, İstanbul, 1975, ss.32-33.
8) K. Marx, F. Engels, Kutsal Aile ya da Eleştirel Eleştirinin Eleştirisi, Sol Yayınları, Ankara, 1976, s.292.
9) K. Marx, F. Engels, "Manifesto of the Communist Party", Selected Works, c. 1, Progress Publishers, Moskova, 1977, s.124.
10) K. Marx, F. Engels, Alman İdeolojisi, Sosyal Yayınlar, İstanbul, 1968.
11) K. Marx, Ekonomik ve Felsefî Yazılar, 1844.
12) K. Marx, Kapital, I: XXIII.
13) K. Marx, Kapital, I: XXIII.
14) K. Marx, Kapital, I: XXIII.
15) F. Engels, AÖMDK.
16) F. Engels, AÖMDK.
17) Konunun ayrıntılı tartışması için bkz. S.Özbudun ve C. Sarı, "Erkekler Kadınları Sömürüyorlar mı?", S.Özbudun, C. Sarı, T. Demirer, Küreselleşme, Kadın ve Yeni Ataerki, Ütopya Yayınevi, Ankara, 2007.
18) C. Meillassoux, Femmes, greniers et capitaux, Maspero, Paris: 1975.
19) Avcı-toplayıcı takımlara bir örnek olarak !Kung'lar arasından derlenmiş bir yaşam öyküsü için bkz. M. Shostak, Nisa: Bir !Kung Kadınının Yaşamı ve Sözleri, Epsilon Yayıncılık, İstanbul: 2003. Çalışma, özellikle toplayıcı-avcı takımlarda kadınların konumu, kadın-erkek ilişkileri konusunda aydınlatıcı içgörüler sunmakta. Ne ki, yukarıda söylenenler, "tüm" toplayıcı-avcılarda böylesi bir serbestliğin bulunduğu biçiminde yorumlanmamalı. Aaby'nin isabetli olarak belirttiği gibi, örneğin, toplayıcı-avcı olan Avusturalya aborijinleri "gelişkin bir kadın mübadelesi sisteminin yanısıra, jerontokratik çokeşlilik sergilemekteydiler." (bkz. P. Aaby, "Engels and Women", Critique of Anthropology, 1977: 9&10, s.40.) Tabii, Avustralya aborijin topluluklarından bazılarında belirgin olan jerontokrasinin, beyazlarla temasın bir getirisi olduğu yolundaki ihtiyat payı da gözardı edilmemeli...
20) "Tarihte kendini gösteren ilk sınıf çatışması, erkekle kadın arasındaki uzlaşmaz karşıtlığın karı-koca evliliği içindeki gelişmesiyle ve ilk sınıf baskısı da dişi cinsin eril cins tarafından baskı altına alınmasıyla düşümdeşti. Karı-koca evliliği büyük bir tarihsel ilerlemedir; ama aynı zamanda kölelik ve özel mülkiyetin yanı sıra günümüze kadar ve bazılarının gönenç ve gelişmesi bazılarının da acı ve gerilemesiyle elde edildiğine göre her ilerlemenin görece bir gerileme olduğu açığa çıkar." (F. Engels, Ailenin Özel Mülkiyetin ve Devletin Kökeni, Sol Yay., çev: Kenan Somer, 2002.)
21) Tabii bu da kapitalizmin "eski" bir hikayesi. Marx, Kapital'de Lord Ashley'in "On Saatlik İşgünü" söylevinden (1844) şu alıntıyı yapıyor: "Fabrikatör M. E. makineyle ilgili işlerde yalnızca kadınları kullandığını belirtti; bu bey, evli kadınları, özellikle kalabalık ailelerde evli kadınları tercih eder; zira evli kadınlar bekârlardan daha dikkatli olurlar ve daha disiplinli çalışırlar, üstelik geçim araçlarını sağlamak için tükenene dek çalışmaya mecburdurlar. Böylece kadını en iyi tanımlayan faziletler onun zararına çalışırlar. Kadının tabiatında ahlâk ve yumuşaklık gibi ne varsa sefalet ve köleliğin aracı olurlar." (Kapital, I: XXIII).
22) Lale Bakırezen-Necla Akgökçe, "Kadın Emeğinin Küresel Sömürüsü", Radikal İki, 28 Ekim 2007, s.8.
23) Lale Bakırezen-Necla Akgökçe, "Kadın Emeğinin Küresel Sömürüsü", Radikal İki, 28 Ekim 2007, s.8.
24) "Kadınlar çalışabilir yaştaki nüfusun yüzde 50.5'ini oluşturmasına rağmen, iş bulma ümidinin kaybolması işgücüne katılımı sürekli düşürüyor.
AB ülkeleri içinde kadın istihdam oranının en düşük olduğu ülkeler arasında yer alan Türkiye'de, çalışabilir yaştaki nüfusun yüzde 50.5'ini oluşturan kadınların ancak dörtte biri istihdam ediliyor. İşgücünün yüzde 35.4'ünü oluşturan kadınların ancak yüzde 24.9'u işgücüne katılırken, erkeklerin işgücüne katılım oranı yüzde 71.5 düzeyinde bulunuyor. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) ve Devlet Planlama Teşkilatı (DPT) verilerinden yapılan derlemeye göre, işgücü dışında olan kadınların yüzde 47.5'i yani yarısına yakını ev işleriyle uğraşanlardan oluşuyor. İşgücü dışındaki kadınların yüzde 35.4'ü 15-29 yaş aralığında bulunuyor. Ekonomide tarım sektörünün payının sürekli azalışının sonucu olarak kadınların işgücünden çekilmesi, kadınların işgücüne katılma oranını düşürüyor. Tarım sektöründen ayrılan kadın işgücü niteliksiz ve işgücü arzı anlamında işgücü piyasasının artan gerekliliklerini karşılayamıyor. Bu kadınlar iş bulma ümitlerini kaybediyor ve işgücü piyasasından çekiliyor. Kentsel alanlarda sınırlı çocuk ve yaşlı bakımı hizmetleri de kadınların işgücüne katılmalarının önünde bir engel olarak duruyor. ("Kadınlar İşgücünden Çekiliyor", Cumhuriyet, 5 Kasım 2007, s.13.) Ve TİSK tarafından yapılan bir araştırmaya göre, "OECD'ye üye ve aday 30 ülke arasında öğrenim görmeyen, istihdam edilmeyen ve iş aramayan genç kızların çağ nüfusuna oranının açık arayla en yüksek Türkiye'de olduğu ortaya konuldu. Türkiye'de 15 - 29 yaş grubu kızların yaklaşık yüzde 60'ı, 25 - 29 yaş grubundakilerin ise yüzde 66'sı hem eğitimin hem de istihdamın dışında." ("Kızlar Evlerinde Oturuyor", Cumhuriyet, 6 Şubat 2008, s.13.)
25) "Kadınlar 'eve' çekildi", Cumhuriyet, 23 Şubat 2008, s.4.
26) "Ne Kayıt Var ne de Güvence", Cumhuriyet, 18 Şubat 2008, s.13.
27) Ayşe Kadıoğlu, "Kadınlar ve Siyaset", Radikal İki, 17 Şubat 2008, s.1-4.
28) "100 Güçlü Kadın Arasında 2 Türk", Cumhuriyet, 1 Eylül 2007, s.13.
29) Ve buna ekleyelim: "Irak'ta ABD işgalinin bedelini en ağır ödeyenlerin başında gelen kadınlar, şiddet döngüsü içinde bir başka şiddetin de kurbanı oluyor. Kuzey Irak Kürt yönetimine bağlı Süleymaniye kentinde morgda onlarca kadın yatıyor. Birkaçı silahla vurulmuş ya da boğulmuş, çoğuysa yakılmış. Ölüm nedenleri çatışma değil, resmi belgelere kaza diye geçiriliyor, ama aslında 'namus cinayeti'. Sadece Süleymaniye'de geçen yıl 400 kadın yakılmış. Bunların cesetlerine sahip çıkan olmamış. Iraklı kadınlara yönelik şiddetle mücadele için kurulan Asude örgütünün yöneticisi Hanım Rahim Latif, durumun giderek kötüye gittiğini, yakarak öldürmelerin arttığını, elektrik kesintilerinden ötürü her evde benzin bulunduğunu, ama çok az ölümün kazara olduğunu, yanıkların biçimi ve çapının kasıtlı yapıldığını gösterdiğini söylüyor: 'Pek çok vakada kadın ya zinayla ya da evlilik öncesinde ilişki kurmakla yahut ailesinin istemediği bir evlilik yapmakla suçlanıyor. Kocası, erkek kardeşi ya da başka bir akrabası namuslarını korumak için kadını öldürüyor. Eğer adam yoksulsa tutuklanıyor, önemli biriyse dokunulmuyor. Pek çok vaka ise saklı tutuluyor. Kadının cesedi kilometrelerce uzağa atılıyor, bulunduğunda ailesi 'Bizim kızımız yok' diyor.' (...) Irak'ta artık kadın yanında erkek eşlikçi olmadan sokakta dolaşamıyor. Zira devlete bağlı olanlar dahil her silahlı grup aynı zamanda tecavüzcü. Ve Irak çapında daha önce görülmemiş sayıda çok kadın öldürülüyor. BM'nin Irak'taki yardım misyonu (UNAMI) ekimde Kürt bölgesinde namus cinayetlerinin endişe verici boyutta arttığını, 2007'nin ilk yarısında 255 kadının öldürüldüğünü, bunların dörtte üçünün yakıldığını rapor etti. (...) BM'nin soruşturmasında Iraklı doktorlardan Kürt yönetimi insan hakları bakanı Yusuf Aziz'e kadar herkes kadınların kendilerini yaktığını savundu. Örgütler ise, kendileri yaptılarsa bile buna zorlandıklarını düşünüyor. " Latif'in Kerkük'te bir erkeğe neden kız kardeşini öldürmek istediğini sorduğunda, aldığı yanıt ise, çok çarpıcı: "Çünkü artık Irak'ta demokrasi var!" ("Kürtler Namus İçin Kadınları Yakıyor", Radikal, 14 Aralık 2007, s.9.)
30) Ayşe Baziki, "Kadınlara Yönelik Şiddete Karşı Uluslararası Mücadele Günü", Ürün Dergisi, No: 23, Ocak-Şubat 2008, s.102-13.
31) "Siz Bu Haberi Okurken İki Kadın Ölecek!", Radikal, 29 Haziran 2007, s.4.
32) "Dünya Ekonomi Forumu'nun (DEF) 2007 Küresel Cinsiyet Eşitsizliği raporunda, İslâm ülkelerinde kadınların iş sahibi olmak, eşit ücret almak, eğitime erişim ve siyasete katılmak için dünyanın diğer ülkelerindeki kadınlardan daha çok mücadele etmesi gerektiği ortaya konuldu. Raporda ele alınan bir ölçüt de sağlık oldu. DEF'in Birleşmiş Milletler Çalışma Örgütü, BM Kalkınma Programı ve Dünya Sağlık Örgütü verilerine dayanarak 128 ülkede yürüttüğü çalışmalar sonucunda dün yayımladığı raporda, geçen yıl 115 ülke arasında 105. sırada yer alan Türkiye'nin, 121. sıraya gerilediği görüldü. Raporda, Avrupa ülkeleriyle birlikte ele alınan Türkiye, değerlendirmenin yapıldığı 4 ölçütte de, Avrupa'daki en kötü ülkenin bile çok gerisinde kaldı. İskandinav ülkeleri, önceki yıllarda olduğu gibi listenin ilk sırasında yer alırken listenin ortalarındaki eski Sovyet ülkelerinden Azerbaycan ve Kırgızistan dışında, Müslümanların çoğunluğu oluşturduğu Ortadoğu ülkelerinin hemen hemen tümü listenin son sıralarında kaldı." ("Türkiye Listenin Sonunda", Cumhuriyet, 9 Kasım 2007, s.10.) Ya da: "2007 Küresel Toplumsal Cinsiyet Eşitsizliği Endeksi'nde ülkemiz, ne yazık ki kadınların ekonomik katılımı ve yararlandıkları imkânlarda 118. sırada. Eşit işe eşit ücret konusunda dünyada 47. sıradayız ve kadınların ekonomik geliri dikkate alındığında 109. sırada yer alıyoruz." (Yusuf Engin, "Şiddet Kadının İradesini Elinden Alıyor", Radikal, 27 Kasım 2007, s.11.)
33) "Eğitim-Sen Diyarbakır Şube Sekreteri Hafize İpek, sendika binasında düzenlediği basın toplantısında Türkiye'de geçen yıl 72 bin 643 kadının şiddet içerikli saldırılara maruz kaldığını, bu kadınlardan 842'sinin cinayete kurban gittiğini, 9 bin 317'sinin de yaralandığını belirtti. 466 kadının intihar ettiğini vurgulayan İpek, 5 bin 852 kadının da intihar girişiminde bulunduğunu ifade etti. Aile içi şiddete maruz kalan kadın sayısının 14 bin 989 olduğunu anlatan İpek, 1113 kadının tecavüze uğradığını, 380 kadının ise "satıldığı"nı söyledi. Yapılan araştırmalara göre tüm taciz olaylarının yüzde 46'sının işyerinde gerçekleştiğine değinen İpek, bunların da yüzde 8'inin ölümle sonuçlandığına işaret etti." ("Şiddetsiz Günleri Yok", Cumhuriyet, 24 Kasım 2007, s.3.)
34) Derya Sazak, "Kadına Şiddet", Milliyet, 9 Aralık 2007, s.23.
35) Burada "kaynak" derken yalnızca parayı değil, aynı zamanda bilgi, araştırma, çaba, enerji, planlama vb. etkinlikleri de kast ediyorum.
36) Size bir öneri: Herhangi bir TV programı boyunca yayınlanan reklamlarda amatör bir istatistik çalışması yapın. Reklamların yüzde 90 kadarının kadınlara (ve dahi çocuklara) yönelik olduğunu göreceksiniz. Ve geçerken bir not: Kadınlara yönelik reklamları izlerken onların tek derdinin yaşlanmak, yaşlı görünmek olduğu zehabına kapılıyor insan!

KARA KİTAP

2010-09-20T14:07:00.000-07:00

Çok sonra Galip'in uykuyla uyanıklık arasında, Rüya'nın hayalleriyle, geçmiş mutlu günlerin anıları arasında gidip geldiği bir saatte Saim "konunun özü ve en çarpıcı yanı!" dediği şeye girdi. Hayır, bu siyasi örgüte katılan gençler Bektaşi olduklarını bilmiyorlardı; hayır, bütün bu işin orta kademe parti yöneticileriyle Arnavutluk'taki bazı Bektaşi şeyhleri arasında yapılmış gizli bir antlaşmayla düzenlendiğinden büyük bir çoğunluğun, belki de üç-beş kişiden başka hiç kimsenin haberi yoktu; hayır örgüte katılarak günlük alışkanlıklarını, hayatlarını tepeden tırnağa değiştiren bütün o iyi niyetli fedakar gençlerin, törenler, ayinler, birlikte yenen yemekler, yürüyüşler sırasında çekilen fotoğraflarının Arnavutluk'taki bazı Bektaşi babaları tarafından tarikatlarının bir uzantısı olarak değerlendirildiği akıllarının köşesinden bile geçmiyordu. "Önce bunun korkunç bir kumpas, inanılmaz bir sır olduğunu, bu gençlerin çirkin bir şekilde aldatıldıklarını düşünmüştüm saflıkla" dedi Saim. "Öyle ki, sırf bu heyecanla, onbeş yıldır ilk defa bir buluşumu bütün ayrıntılarıyla kanıtlayan bir yazıyı kaleme alıp yayımlatmayı düşündüm, ama hemen de kararımdan caydım" Boğaz'dan geçen karanlık bir tankerin yağan karın içinden gelen iniltisini, şehrin bütün pencerelerini hafif hafif titreterek geçisini dinlerken ekledi: "Çünkü, yaşadığımız hayatın bir başkasının düşü olduğunu kanıtlamanın hiçbir şeyi değiştirmeyeceğini biliyordum artık."

Orhan Pamuk, Kara Kitap

Dinleniyoruz!

2010-09-19T11:41:00.000-07:00

TÜRKER KARAPINAR

(8 eylul 2010 tarihli Milliyet Gazetesinden alıntıdır)

Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı’nın Yargıtay ve Danıştay Başkanlıkları santrallerinin usulsüz dinlendiği iddiasıyla yürüttüğü soruşturma kapsamında verilen takipsizlik kararının ayrıntılarında, dehşet verici tespitlerde bulunulduğu ortaya çıktı.
Yargıtay ve Danıştay’ın usulsüz biçimde dinlendiğine yönelik kanıt bulunamadığının belirtildiği kararda, buna karşılık, Cumhurbaşkanlığı dahil tüm santrallerin güvensiz olduğu, Türkiye’deki herkesin telefonlarının dinlenebileceği, TİB’teki görevlilerin, geçmişteki konuşmaların içeriğini değiştirebileceği vurgulandı.
Soruşturmayı yürüten Ankara Başsavcıvekili Nuri Yiğit’in takipsizlik kararına dayanak oluşturan raporda, şu tespitlere yer verildi:
- TİB’in işlemleri yasal düzenleme yapılarak ve mutlaka hakim tarafından denetlenmelidir.
- Dinleme yapabilen teknik araçların ve malzemelerin alımına ilişkin hiçbir yasal düzenleme yoktur.
- Yasadışı dinleme yapanlar için CMK’da tazminattan söz edilmiş olmaması dikkat çekicidir.
- Yasadışı dinleme yapan memurlar, soruşturma izni olmaksızın soruşturulmalıdır.
- Dinlemelerin telefon numarası yerine IMEI numarası üzerinden yapıldığı tespit edilmiştir. Bu durumda cep telefonu IMEI numarasının kopyalanmış olması halinde aynı IMEI numarasını taşıyan tüm telefonların dinlenebilmesi mümkündür.

Dinlemede 37 yöntem var
- Cumhurbaşkanlığı Denetleme Raporu’na göre yasal düzenlemede yer almamakla birlikte 17 bin civarında baz istasyonu sorgusu (istasyonun bulunduğu alandaki tüm iletişimin tespiti) yapılmıştır.
- Bazı dinleme kararlarının karar alınır alınmaz değil birkaç gün sonra TİB’e gönderildiği tespit edilmiştir.
- Mevzuatta açık düzenleme bulunmadığı halde, kaybolan ya da kaçırılan kişilerin bulunması için iletişim bilgilerinin kullanıldığı tespit edilmiştir.
- Kişiler arasındaki konuşmaların tespit edilmesi ya da kaydedilmesi için tam 37 yöntem uygulandığı tespit edilmiştir.

Bilgisayar kopyalanabilir
- Bağlantı olmadan bilgisayarların uzaktan kopyalanması ve kaydedilmesi mümkündür.
- Piyasada satılan navigasyon cihazları MOBESE kameralarının hatta trafik radarlarının yerini önceden haber verme yeteneğine sahiptir. Bunu engelleyecek hiçbir önlem alınmamıştır.
- Telekom ve operatörlerin kaynak kodlarını elinde bulunduran, santrallerini kullanan bütün firmalar üzerinden yapılan konuşma, içerik ve kayıtlarını tutma imkanına sahip olduğu halde bu konuda alınmış herhangi bir tedbir yoktur. Bu durum yasadışı dinlemelerin tespitini engellemiştir.
Bu konuda, TÜBİTAK’ın Uludağ Projesi adı altında bir projesi bulunduğu halde bu proje henüz tamamlanıp uygulanamadığı tespit edilmiştir.
- Bu tespit, devletin en üst düzey kurumlarının Cumhurbaşkanlığı, Başbakanlık, Genelkurmay Başkanlığı santrallerinin güvenliksiz olduğunu ortaya koymaktadır.
- Hiçbir yasal dayanağı olmadığı halde TİB tarafından tespit edilen tüm telefon konuşmaları Emniyet Genel Müdürlüğü’ne bağlı KOM Daire Başkanlığı üzerinden geçmektedir.
- Mevzuatta önleyici dinlemede kimlerin dinlemeyeceği konusunda hiçbir açıklık yoktur. Buna göre dinleme adı altında Cumhurbaşkanı’nın bile dinlenmesi mümkündür.
- Herkesin her suçtan dinlenmesi mümkündür.
- Tüm sabit ve cep telefonu operatörlerinin abone bilgileri tüm kolluk görevlilerinin elinde mevcut olduğu halde, bu bilgi sadece hem de soruşturma ve yargılama yapan savcı ve hakimin elinde bulunmadığı tespit edilmiştir.

Yüzde 50 arttı
- Tüm mevzuat dinlemede yeterli, açık ve net düzenleme ve koruma getirmiyor. Dinleme sayısı her yıl çığ gibi artıyor. 2007 yılında adli dinleme sayısı 63 bin 576 iken, bu sayı 2008 yılında 90 bin 163’e, 2009 yılında ise 142 bin 135’e ulaşmıştır. Buna göre dinleme sayısı her yıl yüzde 50 oranında artış gösteriyor.
- TİB’deki yönetici şifresine sahip olan bazı yetkililerin TİB’deki veri tabanlarında yer alan geçmişe yönelik dinleme kayıtlarında (log kayıtlarında) değişiklik yapma imkanı vardır.

Masumiyet Muzesi neredeyse hazır!

2010-09-07T03:58:00.000-07:00

"Uğura, esrarengiz işaretlere ve gazetelerdeki yıldız falı köşelerine merak salmıştım. En çok Son Posta'daki "Burcunuz, Gününüz" köşesine ve Hayat dergisindeki gözlemlere inanıyordum. Uzmanın akıllısı, biz okurlara, özellikle de bana hep "Bugün sevdiğiniz birinden bir işaret alacaksınız!" derdi. Başka burçlarda doğanlar için de sık sık böyle yazıyorlardı, ama çok da haklı ve inandırıcıydılar. Burç, yıldız falı köşelerini dikkatle okurdum, ama yıldızlara, astrolojiye hiç inanmaz, içi sıkılan ev kadınları gibi saatlerce burçlarla oyalanamazdım. Derdim acildi. Kapı açılıyorsa, "İçeri giren kadın olursa, Fusun'a en sonunda kavuşacağım, erkek olursa kötü olacak," derdim kendi kendime.
Dünya, hayat, her şey, insanın her an falına bakabilmesi için Allah'ın bize yolladığı işaretlerle kaynaşıyordu. "Caddeden geçen ilk kırmızı araba soldan gelirse Fusun'dan bir haber alacağım, sağdan gelirse daha bekleyeceğim" der, Satsat'ın penceresinden yoldan geçen arabaları sayardım." (Orhan Pamuk, Masumiyet Muzesi'nden alıntıdır)

Obsesif bir adamın aşkı, sabırsızlıkla bekliyorum Masumiyet Müzesi'nin açılmasını

Dante

2010-09-01T03:07:00.000-07:00

‘cehennemin en hararetli yeri ahlaki bir kriz sırasında tarafsız davrananlara ayrılmıştır’

işkence ve işkencecinin psikolojik profili

2010-08-23T04:22:00.000-07:00

(http://www.uyurgezer.net den alıntıdır)

İşkence yöntemleri, bu güne kadar çeşitli kaynaklarda defalarca yazılmıştır ve artık birçok kişi tarafından bilinmektedir. Aynı zamanda bu içerikle hazırlanmış yazıların, işkenceyi önlemek ve bu konuda insanları bilinçlendirmekten çok, bazı kişilerde istenmeyen birtakım davranışların ortaya çıkmasına neden olduğunu, ayrıca bu yolla şiddet içerikli bu davranışların öğrenilmesinin söz konusu olduğunu düşünmekteyim. Örnek vermek gerekirse; özellikle İkinci Dünya Savaşı sonrasında, Nazi zulümlerinin yazılı olduğu çeşitli kaynakların, sonraki dönemlerde bir şekilde suça karışan gençler için ilham kaynağı olduğu görülmüştür. Savaş sonrası dönemde ve günümüzde Nazi hayranlığı, beraberinde getirdiği şiddet eğilimleriyle hala bir sorun olarak karşımıza çıkmaktadır. Gerçek hayatta meydana gelen işkence ve şiddet içerikli davranışların örnek alınması konusunda şüphesi olanlar, seri katiller hakkında yazılmış biyografilere bakabilirler. Bu nedenle bu yazımda işkence yöntemlerinden bahsetmeyeceğim.

İŞKENCE NEDİR?

’Birleşmiş Milletler İşkence ve Diğer Zalimane, İnsanlık Dışı ya da Onur Kırıcı Davranış veya Cezaya Karşı Sözleşme’, işkenceyi bilgi ya da itiraf elde etmek, ceza, korkutma, ya da baskı amaçlı, ya da “ ayrımcılığa dayanan herhangi bir nedenle”, “kişiye fiziksel ve ruhsal olarak ağır acı veya ıstırap veren kasten yapılan tüm fiiller” olarak tanımlar. Bu tanım içerisindeki ‘işkence’, ‘zalimane, insanlık dışı ya da onur kırıcı davranış veya ceza’yı birbirinden tam anlamıyla ayırmak ne yazık ki mümkün görünmemektedir. Her ne şekilde olursa olsun bu tanımları karşıladığı düşünülen her eylem, uluslararası hukuk kurallarıyla yasaklanmıştır.

İŞKENCENİN AMACI

İşkence basit olarak iki tipe ayrılabilir; Psikolojik zayıflık yaratan teknikler (kişiye çaresiz kalmayı öğretme ve kişide tükenmişlik hissi yaratma) ve kişiliği yıkan teknikler (kişiye suçluluk yükleme, korku ve aşağılanma yoluyla öz saygı yitimi yaratma). En etkili psikolojik işkence, kişilerin kendilerini ifade etme haklarının ellerinden alınmasıdır. Fiziksel işkence tekniklerinin kullanılma amacı ise yine psikolojik etkileridir. Peki nedir bu psikolojik etkiler?

İşkence, bireyi konuşturarak bilgi toplamaktan öte, sistematik olarak, bireyin benlik duygusunu yok etme amacına yönelik bir cezalandırma yöntemidir. Bu yolla benlik parçalanması yaşayan birey, bir daha kendisini insan yapan en önemli olgusunu gerçekleştiremez, yani sağlıklı olarak sosyalleşemez.
Her türlü duyusal girdinin en aza indirgenmesi ile kendini gösteren işkence görme (yoksunluk yaratma), duyusal yoksunlukla birlikte algısal ve sosyal yoksunluğu beraberinde getirir. Bu şekilde yoksunluğa uğrama bilişsel bozukluklara, konsantrasyon güçlüklerine, bellek, konuşma ve yönelim bozukluklarına, kimlik duygusu zayıflığına, büyük olasılıkla görsel ve işitsel halüsinasyonlarla birlikte seyreden psikotik rahatsızlıklara ve duygusal değişkenliğe neden olur. Bozulan psikolojik dengenin yeniden kurulması çabasında, işkenceye maruz kalan kişi her türlü uyarana çok duyarlı hale gelir.

Bilindiği gibi korkunun, öğrenilen bir olgu olduğu düşünülmektedir. Yani doğduğumuzda korkuyu bilmeyiz; zamanla öğreniriz. İşkencenin bir baskı aracı olarak yaygın biçimde kullanıldığı toplumlarda, tek tek bireyler aracılığıyla uygulanan işkencenin, topluma korkmayı öğreterek ciddi bir yaptırı aracı olarak kullanıldığı görülmektedir. Özünde işkence bireyi ya da bireyleri değil, bireylerin yaşadığı tüm toplumu hedef alarak, sadece bireye eziyet edip bu yolla ceza vermekten öte sistematik bir işleve hizmet etmektedir.

İŞKENCENİN FİZİKSEL VE PSİKOLOJİK SONUÇLARI

İşkencenin, tek tek bireyler üzerindeki etkisi değişebilmekle birlikte, işkence kurbanları bir takım ortak fiziksel ve psikolojik semptomlar göstermektedir.

İşkenceye maruz kalmış kişilerin kemiklerde kırık, çıkık, çatlak ve incinme; eklemlerde oynama; kaslarda yırtılma; kronik baş, mide, sırt, kol, bacak ağrıları; parmak, tırnak, kulak, ayak parmağı gibi vücut organlarının eksilmesi; deride kesiklerden oluşan derin izler; sigara, kimyasal madde veya elektrik şokunun yarattığı yanıklar, dişlerde kırıklar; kulak zarı yırtılması, sağırlık, burun kemiklerinde kırıklık, görme yetisinde kayıplar; böbrek ve idrar yolu iltihabı; anüs ve vajina ağzı yırtılmaları, testislerde hasar (kısırlık); kadınlarda düzensiz adet kanamaları gibi fiziksel rahatsızlıklara rastlanmaktadır. Ayrıca işkencenin cinsel taciz veya tecavüz ile birlikte görülmesi durumunda, işkenceye maruz kalan kişide 'cinsel ilişki yoluyla bulaşan hastalıklar' görülebilmektedir. İşkence sonucu ortaya çıkan bütün bu fiziksel rahatsızlıklar, doğaldır ki birçok psikolojik rahatsızlığı beraberinde getirecektir. İşkencenin, işkenceye maruz kalan birey ve toplum üzerindeki etkisi çok büyük olmakla birlikte, neredeyse tüm işkence kurbanlarının ortak ifadesi, işkencenin psikolojik ve sosyal etkilerinin çok daha şiddetli ve kalıcı olduğu yönündedir.

İşkence kurbanlarının birçoğunda, Travma sonrası stres bozukluğu (Post traumatic stress disorder) başta olmak üzere, anksiyete, çeşitli fobiler, depresyon ya da kişilik bozuklukları görülmektedir. İşkence kurbanlarının bir kısmında psikolojik rahatsızlıklar hemen ortaya çıkarken, bir kısmında yıllar sonra kendini gösterektedir.

İşkenceye maruz kalan kurban, yaşadıklarını çok açık ve detaylı olarak başkalarıyla paylaşmasa da, işkencenin psikolojik ve sosyal sonuçları o kadar şiddetli ve güçlüdür ki, bireyin günlük yaşamla ilişkisinde çok açık olarak kendini gösterir. Birçoğunda konsantre olma sorunu vardır. Bu kişiler sürekli suçluluk duygusu hissedebilirler ve insanlara güvenlerini kaybettiklerinden, sürekli izole olmuş biçimde yaşarlar ve sosyal ilişki kurmakta zorlanırlar. Kişinin çekilen bu psikolojik acıya dayanamayıp intihar girişiminde bulunması oldukça sık görülen bir durumdur. İşkencenin yapısı ve süresine bağlı olarak her olguda kişiliğin yıkılabilmesi söz konusudur.

Aşağılanma duygusu, kişinin kendisi ve çevresi üzerindeki kontrolünü yitirdiğinde ortaya çıkan bir duygudur. İşkence ile kurbanın aşağılanması sonucu suçluluk duygusu gelişir ve utanca yol açan zihinsel bir süreç başlar. Böylece kurban, psikolojik olarak da kendisini, öz yıkımının bir parçası olarak algılanmaya zorlanır. Bu sürecin sonunda, bütün suçun kendisinde olduğuna yönelik çıkarımlarda bulunur.

İşkence öncesinde, zihinsel gelişim, insanın kişiliğine uygun biçimde ortaya çıkan güdülerine, davranışlarına ve seçimlerine bağlı olarak gelişir. Yani her türlü gelişimin kendisi büyük ölçüde kişinin kendisinin kontrolündedir. İşkence boyunca zihinsel gelişim zorunlu öğrenmeye dayanır ve kişi zamanla sağ kalabilmek için az yada çok uyumlu hale gelir. Bunun dışında iki olasılık daha söz konusudur: intihar ve psikolojik rahatsızlık. Böylece kişi, eğer sağ kalabilirse, işkenceden kurtulduğunda ‘kurban rolü’ne uyum sağlar. Bu durum nadir olarak zamanla değişebilmekle birlikte (kişi eski sağlıklı kimliğine geri döner), sağ kalanların çoğu sonsuz bir travmatik yaşantı içinde kalırlar. Kurbanın karşılaşmak zorunda kaldığı dayanılmaz anılar, dünyanın güvenilmez olduğu inancı, suçluluk duyma, anksiyete, öz saygı yitimi bu travmatik yaşantı içinde sıklıkla görülebilecek bazı psikolojik durumlardır. İşkenceden uzun yıllar sonra bile, işkence görenlerin beden algılarının değişmiş olduğu belirtilmiştir.

İşkenceye maruz kalan bir insan, kendisine işkence yapan kişilere çeşitli atıflarda bulunarak bu süreci atlatmaya çalışabilir. Ancak işkencenin sona erdirilmesi konusunda dışarıdan yardım alamadığı sürece, insanların bu duruma engel olamamasını bir türlü kabullenemez. Sonuçta, insanlara ve insanlığa olan inancını ve güvenini zamanla yitirerek, dünyaya ilişkin algısını olumsuz bir biçimde değiştirir.

İŞKENCEYE MARUZ KALMIŞ KİŞİNİN PSİKOTERAPİSİ

Bu kişilere genellikle, Travma sonrası stres bozukluğu tedavisi uygulanmaktadır. İşkenceye maruz kalmış kişinin psikoterapsinde genellikle ilk adım, bu konuda uzmanlaşmış olan psikoloğun, kurbanın işkence sürecinde hangi uyum taktiğini kullanmış olduğunu belirlemesi ve bu uyum taktiğinin, kurbanın şu anki düşünce ve davranışları üzerindeki etkisini gözlemlemeye çalışmasıdır.

İŞKENCECİNİN PSİKOLOJİK PROFİLİ

1962 yılının Mayıs ayında, Yale Üniversitesi Psikoloji Bölümü’nden Stanley Milgram adlı sosyal psikolog, psikoloji tarihinin en tartışmalı deneylerinden birini yapmıştır. İtaatkarlık deneyi olarak da bilinen bu deneyden, işkence konusunun geçtiği yerlerde sıklıkla bahsedilmektedir.

Başta Hitler Almanya'sında olmak üzere yargılanan savaş suçlularının, işkence ve kötü muamele yaptıklarına dair suçlamalara yanıt olarak kendilerini "ben sadece görevimi yapıyordum" şeklinde savunmaları Milgram’ı oldukça etkilemiş ve bunun üzerine bu deneyi yapmaya karar vermiştir.

İnsanların hangi seviyeye kadar itaat edeceklerinin ölçüldüğü bu deneyde deneklere, cezalandırmanın öğrenme üzerindeki etkisinin araştırıldığı söylenmiştir. Denekler ya öğretmen ya da öğrenci olmak üzere hileli (yani her halükarda öğretmen olacakları) bir kuraya katılmışlardır. Öğretmen rolünde yapmaları gereken yan odada, kelime çiftlerini ezberlemeye çalışan ve bir şok aletine ("shock generator"a) bağlanmış diğer deneğe (öğrenciye), yanlış yaptıkça elektrik vermekti. Önlerindeki panelde 15 volttan başlayıp, 450 volta kadar 15 voltluk aralıklarla giden düğmeler vardı. Yapılan her yanlışta, öğrenci rolündeki deneğe verilen elektriğin dozu arttırılacaktı. Bu arada öğrenci rolündeki denek kalbinden hafif bir rahatsızlığı olduğunu söylemektedir. Öğrenci rolündeki bu insan aslında Milgram'ın asistanıdır ve elektriğe bağlı değildir.

Deneğe şokun ne kadar can acıtabilecek bir şey olduğunu görmesi için 40 voltluk örnek şok uygulanır. Deney başladıktan bir süre sonra, öğrenci de yavaş yavaş yanlışlar yapmaya başlar (bu durum teybe alınmış sabit ve her uygulama için aynı olan bir ses kaydıdır). Deneğin, öğrenci ile göz teması yoktur, sadece sesini duymaktadır.

Denek uygulanacak gerilimi yükseltme konusunda her tereddüt ettiğinde, aşağıdaki cümleler sırayla söylenir;
1- Lütfen devam edin.
2- Deney devam etmenizi gerektiriyor.
3- Devam etmeniz deney için çok önemli
4- Devam etmekten başka çareniz yok, devam edeceksiniz.

Beşinci hatayı yapıp da 75 volt elektriği aldığı andan itibaren öğrenci inlemeye, tuhaf sesler çıkarmaya; 150 voltta deneyden çıkmak için yalvarmaya; 180 voltta "artık acıya dayanamıyorum" diye bağırmaya başlar. Öğretmen rolündeki denek panelin üzerinde ‘tehlike: yüksek şok’ yazan yerlere geldiğinde ise öğrenci duvarlara vurarak "beni bu odadan çıkartın" diye haykırır.

Deneye katılan kırk kişiden %65’i (24 tanesi), karşılarındakini öldürebilecek bir seviye olduğunu bile bile, 450'e volta kadar giderler. Bu hiç beklenmeyen düzeyde yüksek bir rakamdır. Deneklere uygulanan kişilik testleri, bu insanların hiç de psikopat, sosyopat ya da sadist eğilimlere sahip kişiler olmadıklarını ortaya koymuştur. Başka deneklerle ve başka ülkelerde defalarca tekrarlanan deneyde, benzer sonuçlar bulunmuştur. Hatta bazı deneylerde, 450 volta çıkanların oranı %85’i bulmuştur. Deneylerde erkekler ve kadınlar arasında itaat konusunda farklılık görülmemiştir.

Yukarıda bahsettiğim bu deneyin sonuçlarını, her insanın işkenceci olabileceği ve işkencecilerin psikolojik bir rahatsızlığa ve/veya kişilik bozukluğuna sahip olmadığı yönünde yorumlamak oldukça yanlıştır. Çünkü gerçek işkence ortamıyla, deney koşulları arasında belli farklılıklar söz konusudur. Milgram’ın deneyinde, denekler sahte öğrenciye, gerçekte var olmayan voltajı verirken, voltajı verdikleri kişiyi görmemektedirler. Tabi ki o insanların sesi, çığlıkları da engelleyici bir faktör olabilir, ancak bu deneyde olmamıştır. Ayrıca görüntünün, sesten daha önemli bir engelleyici olduğu bellidir. Durumsal etkenlerin de çok önemli olduğu görülmüştür. Deney yapılan yerin değişmesi durumunda ( şehrin eski bir binasında, üniversite binasına oranla) itaatin azaldığı gözlenmiştir. Aynı şekilde deneklerin yanında öğretmen rolünü paylaşan bir başka kişi olduğunda ve gerilimi artırmak konusunda tereddüt ettiğinde yine itaat azalmaktadır.

Oysa gerçek işkence ortamında görsel ve işitsel uyaranlar birlikte görülür. Kişinin başında durarak, işkence uygulamak zorunda olduğunu sürekli söyleyen birisi de bulunmaz. Yani işkenceyi uygulayıp uygulamamak, işkenceye devam edip etmemek, genellikle işkencecinin kendi kontrolündedir.

Her insan şiddete başvurma eğilimi gösterebilir. Bunun doğuştan gelen bir eğilim olup olmadığı da tartışmalıdır. Ancak her insan şiddete başvurmaz. Aynı şekilde, her insan işkenceci de olamaz.

İşkence vakalarının görülme sıklığı savaş ve işgal dönemlerinde, diğer zamanlara oranla oldukça artmaktadır. Bu dönemlerde dünyanın pek çok yerinde devletlerin, güvenlik kuvvetlerinin çeşitli kademelerdeki mensuplarına ülkenin bütünlüğünü korumak gerekçesiyle belli talimatlar verdiği bilinmektedir (Nazi Almanya’sı döneminde olduğu gibi). Bu emirlere direnebilmek gerçekten zordur. Ama bu emirleri uygulayan kişilerin rasgele seçildiğini düşünmek, bu kişilere karşı oldukça iyi niyetli bir düşüncedir.

İşkence uygulayan kişilerin neredeyse tamamı, bunu kendilerinden bir üst kademede, rütbede, seviyede bulunan bir başka kişinin isteği (ya da emri) üzerine yapmak zorunda kaldıklarını belirtirler. Bu sınıflandırmaya uymayan ve işkence uygulayan bir başka grup ise sadist eğilimlere sahip kişilerdir. İşkence uygulamaya, bir başkası tarafından zorlanmak fikrini benimsemek, bu süreci çok basit görmek ve işkencecinin kişiliğini göz ardı etmek demektir. Oysa bu konuda yapılan diğer araştırmalar her iki gruptaki işkencecilerin, güç ve kontrol yönelimli, uyum sağlamaya ve yönlendirilmeye açık, sadistik bir kişiliğe sahip olduklarını göstermektedir. İşkencecilerin yakın çevresindekilere de (eş, çocuklar vs.) fiziksel şiddet gösteren kişiler oldukları bilinmektedir. Bu yaklaşıma göre işkencecilerin, seri katil vakalarına benzer şekilde, çocukluklarında aşırı fiziksel ve/veya duygusal istismara maruz kalma oranları oldukça yüksektir.

İşkencenin psikolojik nedenlerine ilişkin tartışmalara değinmeye çalıştım. Asıl önemli olan, bütün canlıların işkence karşısında masum olduğudur. İşkenceye maruz kalanlar hukuksal açıdan kendilerine tanınan bütün haklardan yararlanabilmelidirler, bu konuda zaman aşımı gibi bir durum söz konusu olamaz.

Boktan durumlar söz konusu olduğunda!

2010-08-11T07:02:00.000-07:00

HATIRLAMAKTA FAYDA VAR..........

mezar taşı

2010-08-10T04:48:00.000-07:00

(İmgenin Pornografisi, Zeynep Sayın, alıntıdır)

.....Olagandır ki, bu türden bir imgede yeniçağlı Avrupa'yı tedirgin eden şey, dokunma ile mesafe arasında oluşan yarıktır. Onda gizlenen geçmiş, bugüne açılmakta ve farklı zamanları kesiştirmekte kalmaz, aynı zamanda geçmişte kalan gösterileni olanaksız kılar ve terihi delen bir yaraya yol açar. İzi sürülen şey, ele geçirilmesi olanaksız olan bir imgedir, imgenin varlık nedeni görünenden başka yerdedir. Veronika'nın örtüsü ya da peygamberin ayak izi gibi imgelerin uyandırdığı ürkü, bazalt ya da obsidyen cinsi dökme kalıp ya da kabartmalara, boyalı kumaş parçalarına bahşedilen kanıtlayıcılıktır. Onlar eskil bir bağıntıyı, geçmiş bir dokunuşun izini göze getirseler bile bugünde olmayan birşeyi, yiten bir benzeşimi, boş bir mekanı ima etmektedirler. Plinius'un sözünü ettiği gölge-resim de bu türden bir imgedir: Dokunulan ve sevilen bedenin kendisi artık başka bir yerdedir. Varlığın izini yokluğa dönüştüren, görüneni görünmez, arzuyu doyumsuz kılan bir izdir bu. Bizans'a ve Anadolu'ya özgü ve sanat öncesi bir iz esteteği, bakışım alanını yarar ve görünenin ardında yatanı görmek isteyen beklentiye dehşet verir.Mevcudiyetin varlığı benzeşim değil, benzeşimsizliktir. Görünmeyenin soluğu, görünene değil, görünmeyeni yalayan bir görünmeyene uzanmaktadır.
Nitekim Anadolu'da yaygınlaşan tasavvuf, öldükten sonra değil, ölmeden önce ölmeyi önerir. Bu cemadatla beraber cemadat gibi ölmeyi, nebatla beraber nebat gibi, insanla beraber insan gibi ölmeyi gerektirir. Ölüm, Mevlana'nın ifadesiyle, kulun sevgilisine kavuştuğu gerdek gecesi olduğu için ölmeden önce ölmeli ve soluk, canlıların evreninde olduğu gibi ölülerin evrenine de üflenmelidir. Ölüm de pornografik değil, duyusaldır. Kaldı ki yeniçağla birlikte ortaya çıkan ve tabutla defnedilmeyi gerektiren geleneğin aksine kefen, cesedi bile çevreden koparmamayı gözeten bir gelenektir. Oysa tabut aynı imgeyi duvardan ayıran çerçeve gibi cesedi topraktan ayırır. İslami varoluş biçimi taşıllaşmaktan ve maddeleşmekten korkmamaktadır. Nitekim İslamiyet'in ilk ortaya çıkışında mezar yapımına bile karşı çıkılmış, öleni doğal saldırıların etkisinden korumak için mezarın üstüne sadece taş yığmakla yetinilmiştir. En ılımlı durumda izin verilen, fırınlanmamış tuğlaya basit bir mezar yapımıdır. Kümbet yapımcılığına çok daha sonra başlanır. Ne varki Osmanlı-Anadolu mezarları, Orta Asya'ya özgü eski şaman geleneklerle Bizans'a özgü bir varoluş biçimini harmanlayarak görünmeyenin soluğunu yalnızca peygamberin ayak izinde değil, Selçuklu'dan bu yana Anadolu coğrafyasını belirleyen mezar taşlarında da görünür kılmaktadır. Bu türden bir anlayış, tasavvufun ölmeden önce ölme önermesine de göz kırpmaktadır. Ölünün ruhunu belirleyen silindirik ya da köşeli dikitler, üst biçim oluşumlarda başa giydirilen ya da sarılan serpuşlar, çeşitli meslek ya da tarikatlara ait kavuk biçimlerini simgeler ve bir anlamda ölenin ruhu ile canlının formuna aynı anda isaret ederler. Yazılan metinler gibi, bunlar da göstergesel bir itelik taşımaktadır. Bunlarda, Atina demokrasisi öncesine uzanan, ama Orta Asya ve Mezopotamya menhirlerinden kalan bir iz vardır. Başlık, erkek mezar taşlarında önplana çıkan bir öğedir ve ölen bedenin gövdesini simgeleyen mezar taşının üstünde, ölünün yüzünü aynı anda görünür ve görünmez kılmaktadır. Bugün bile özellikle Anadolu'da mezar taşlarının üst kısmına belli belirsiz işlenmiş göz, ağız burun çizgilerine rastlanır. mezar taşının üstüne ölen kişinin yüz çizgilerini kazımak ya da kabartmasını çıkarmak, Selçuklu mezar taşı kabartmalarından evrilerek gelmiştir bugüne. Osmanlı-Anadolu geleneğinde ya bir taş heykelle betimlenir ölülerin ruhu, ya da mezar taşı üzerine yapılan bir kabartmayla.
Ölülerin ruhuyla maddedin formunu kesiştiren böyle dikitler, lahitler ve kazıma ya da kabartma sayesinde tasvir edilen gövde ve yüzler, peygamberin bazalt cinsi taşa dökülen ayak iziyle aynı varoluşu imlemektedir: Dökme ya da kabartma, hacmin yüzeye yaptığı baskıyla oluşan, bedenin dokunuşuna ihtiyaç duyan bir çıkartmadır. Biçimin oluşabilmesi için cismin cemadatta bıraktığı işarettir bu. Cansız olan taş, canlı olan bir bedenin izini taşır. Ama dökme ya da kabartma sayesinde mezar taşında oluşan imge, görsel ve fiziksel olarak, dökümü ve kabartması yapılan bedenin ötesinde bir şeyi anıştırır. Selçuklu, Roma'nın yaptığını yapmıyor, ölü yüzlerinden maskeler alıp cenazede yakmıyor olsa da, kabartmada dehşet verici olan şudur: Beden, imge sayesinde öldükten sonra temsil edilmemekte, bedenin ölmeden önceki hali, ölümden sonra göze gelmektedir. İmgenin oluşabilmesi ve bedenin izini sürebilmesi için bedenin artık çürümüş olması gerekir. Yokluk varlık nedenidir.

kitap_mekan

2010-08-10T04:18:00.000-07:00

(imgenin pornografisi, Zeynep Sayın)
İslam temsil biçimleri, şekil verdikleri nesneye yabancı birşey katmak yerine, onların temel niteliklerini ortaya sermek ister. Örneğin çok tartışılan minyatür biçimini de, minyatürde göstergeleselleşen figürlerin içinde yer aldığı mekan belirlemektedir: Kitap. Minyatürler, kitap içine yazılan birer göstergeler zinciridir. Çünkü kitap evreni benzeşmeme temelinde okunur kılarken, onun aracılığıyla evren kendiyle benzeşmektedir.: Kitap benzeşenle benzeşmeyen arasında yer alan aracı bir gerçektir. Yazı-resimlerin çifte mesafesine yol açan hat sanatı gibi, kitap formu da görünenle arasını açan bir tür çifte-mesafe'den soluklanır. Bu görünmemesi gerekeni görünür kılmamak, bakışı pornografikleştirmemek ve fevahişe engel olmak içindir. "İmgeler", herfin ve kitabın çifte mesafesiyle okunmak üzere örgütlenir. "İmgenin" eş zamanlı yakınlığını ve uzaklığını sağlayan budur. Mesafe, bir yanıyla imgeyi çevresinden koparmayan ve içinde yer aldığı mekana eklemleyen bir organikliğe yol açmaktadır. İçinde yer aldıkları mekanla süreklilik oluşturmak üzere tasarlanır imgeler ve minyatür dışındaki dünyaya işaret ederek kitap ile dünyayı, bakış ile gözü birbirine eklemler. İmge, evreni temsil eden ve görünmeyeni görünüre tevil eden bir aracı değil, evrenin göstergesel parçalarından biridir. Elbette bu yalnızca Anadolu'ya değil, neredeyse İran dahil bütün islam dünyasına ilişkin bir özelliktir: İslami temsil biçimlerinde, çerçevelenerek duvara asılan ve duvarın mekanından ayrışan imgeler oldukça yakın tarihe değin yoktur. Bir bakıma imgeler bakılmak içinn değil, mekanla beraber görmek ya da ona göre görmek içindir. ne var ki diğer yanıyla evrenin görünmezliğini göze gelmekten korumak üzere görünmezzlikle görünürlük arasına varoluşlarının çifte katlanmış mesafesini koyar, imge ile göz arasında büyüyen bir bakışım alanı açar kitaplar. Ancak görselliğin yazıyla eşitlenmesinden kaynaklanan bakışım alanıdır bu; yalnızca görünen imgeler değil, okunan göstergeler de uzaktan yankılanan bakışın habercisidirler. Yakınnlığın ve uzaklığın bu türden bir eşzamanlığı, tanrısal dokunuşun izini gözleyen evreni dokunuşun hazzıyla ve hürmetiyle yad etmek, onun bir parçası olarak ona saygıda kusur etmemek içindir.
Bir yanıyla göz ile bakış, kitap ile dünya, kesintisiz bir ilişki içindedir. Aynı anda okunan ve görülen figürü oluşturan iz, kutsal bir dokunuşun izini taşıdığı için evrene eklemlenir. Ne varki artık geçmişte kalmış bir dokunuşun izidir bu, eskil dokunuşun izi göze geldiği an, cçifte bir mesafe ile ondan uzaklaşılır. Nasıl harfler dokunuşun izini taşıyorsa, figürler de harfin izini taşır: Kitap onların izine çifte katlanmış bir mesafeyle eklemlenen bir mekandır. Elifbenin yirmisekiz harfi, tanrının kudret kalemi ile insanın yüzüne yazdığı satırların izini sürdüğü için, figüre dönüşen zülfikarlar, çifte vavlar ve aslanlar huruf-i mukattaa'da izi düşen dokunuşu imlerler. Bu türden bir dokunuşun ise, benzeşen bir benzeşimle göze gelemeyeceği, ateşin izini süren duman gibi ateşten farklı bir şeyi göze getireceği aşikardır.

"Seyrin hazzı karşısında yer alan ve belki de seyri ortadan kaldıran güç, utançtır." Sigmund Freud

2010-08-08T16:32:00.000-07:00

(İmgenin Pornografisi, Zeynep Sayın, alıntıdır)

13. yy da Endülüs'ten Yunanistan'ın yakın komşuluğundaki Anadolu'ya gelen İbn Arabi, Bizanslılar'ın resim konusunda kusursuzluk derecesine ulaştığını, çünkü İsa'nın eşsiz doğasının ikonada tevhidle buluştuğunu yazar. Çünkü ikona, canlı ve tükenmez bir kaynağa ulaşmaya çalışmakta ve üslup farklılıklarına rağmen hep aynı kalmaktadır. İkona, görünenin değil de görünmeyenin aynası olduğu için buna kadirdir. gerçi müslüman bir düşünürün ve mutasavvıfın bu türden cümleler kurması ilk bakışta ilginç gelebilir, ama çok daha geç bir tarihte doruğa tırmansa bile 13. yylın Anadolu'da yazı-resimlerin ya da hattan çizilen figürlerin canlandığı yüzyıl olduğu düşünülürse, İbn Arabi'nin söyledikleri hiç şaşırtıcı değildir. Aynı yüzyılda çeşitli nesneler ve hayvan figürleriyle beraber insan bedenleri de görüntülenir. İslamiyet'in kendine özgü bir bireşime henüz uzanamadığı ve 8. yüzyıl Emevileri'nin Bizanslı ustalara mozaik yaptırdığı zamanlardan bu yana, İslam ülkeleri içindeki görsel gelenek belki ilk kez bu kadar şenliklenmiştir.
Ancak yapılan bütün görsel imgeler, görünmekten ziyade okunmak üzere ya da harfin göze teslimiyeti sayesinde örgütlenmektedir. Kaldı ki kilimlere, ibriklere, diğer nesnelere ve duvarların göze hitap etmeyen yüksekliklerine çizildikleri için, zaten çerçevelenmiş şekilde bakışın karşısına yerleştirilmemektedir. Böyle bakınca yazı, resim anlamına gelir ve Anadolu yazı-resimleri gibi Bizans ikonaları da parça parça ve bölüm bölüm okunmayı dilemektedir. Yazmak ve kazımak anlamına gelen Yunanca graphein ve Rusça pisat sözcüklerinin de belli ettiği üzre, resim değil, okunması gereken bir ideo_graph'tır ikona; görüntü, sözün imgesi olduğu için harf yerine figür kullanmaktadır. "Belirli bir hakikatin varlığını yazılmış olan her şeye yayan sözsel ve metonimik bir yardım değildir yazmak. Grafik bir göstergenin diriliş zorunluluğu ya da olasılığı, ülküsel nesnellikle karşılaştırıldığında dışsal ve olgusal değildir: Onun içsel tamamlanışının olmazsa olmaz koşuludur. Ülküsel nesnellik dünyaya kazınamadığı... ve dirilişe katılamadığı.... sürece tümüyle kurulamamıştır. Bu nedenle yazmak, kuruluşun en yüksek olasılığıdır..." (JAcques Derrida) Bu bağlamda imge ile gösterge, harf ile resim aynıdır: Evren, varlığını ilahi kelamdan alan bir yazıdır ve graphein ya da harf, kelamın büyüsel gücünü farklı biçimlere aktarmakta, yazı ile resmi, imge ile göstergeyi ayrıştırmamakta, sonraları Yeniçağ'ın yapacağı gibi figür sayesinde görünmeyeni görünüre tevil etmeye kalkışmamaktadır. Bu nedenle dikey bir duruş öneren merkezi perspektife dayalı görsel imgelerin tersine, figürler yatay eksende okunur. Ama ikona bağlamında, göze hitap eden dikey eksenle okumaya hitap eden yatay eksen kesişmez bile; ikonanın göze getirdiği figura, zaten yataylık ve dikeylik arası bir bağlantı elemanıdır. Böyle bir yaklaşımla figura'ya düşen görev, yazıyla resmi ve görünenle görünmeyeni birbirine bağlamaktır.
Nitekim Anadolu'da yapılan ve hattan figürler çizen yazı-resimlerin bir bakıma düşünsel öncülü ve doruğudur İbn Arabi; çünkü onun düşünsel hamlesiyle beraber İslam kelamının mütenezzihlik anlayışı tenzihten öte bir yere evrilir. Tanrısal aşkınlığın her türlü benzeşimden uzak olduğunu söyleyen ve onu her türlü teşbihten erkinleştiren bir niteliktir mütenezzihlik; özellikle Sünni İslami anlayışa göre evrende hiçbir şey, Allah'ın dengi ya da benzeri değildir. Yeniçağ'ı belirleyecek benzeşim ilkesinin aksine burada görünen, görünmeyenle benzeşmemektedir. Heidegger'in getirdiği ve Batı metafizik düşüncesini unutmuş olmakla itham ettiği ayırım, İslam kelamı için hep yürürlükte olmuştur: Varlığın "özü", varolanla eşitlenmeyeceği için varlık her türlü teşbihten münezzehtir. Bir bakıma bu, Heidegger'in ontik_ontolojik farklılık, ya da İbn Arabi'nin "fark" kökünden türeterek furkan dediği şeydir. Varlığın ne'liği, bir yanıyla insana şah damarından daha yakın olacak denli varolanın içindedir, diğer yandan onun görünümlerinden erkindir. Batı metafiziğini belirleyen benzeşim ilkesinden hareketle varlığın özüyle varolanın nasıl'ı arasında ilişki kurulmaz ve aşkın ilkenin uzaklığı, herhangi bir benzetme sayesinde temsil edilmez. Baktığında gördüğünü kurgulamak yerine gözlerin tanrıya erişemediğini söyleyen ve aşkın yasanın mutlaklığını salt görü sayesinde elde edemeyeceğini teslim eden bir kavrayıştır bu. Varolan görünenin değil, görünmeyenin aynasıdır ve bakışı tanrısal varlığın kendini vahyettiği tecelligaha yöneltmek yerine, göz bakamaz hale gelinceye, kişi kendini bakıştan eksiltinceye, kendinden geriye tanrısal yasallık dışında birşey kalmayıncaya değin edilgenleşmelidir.

Ancak İbn Arabi ve diğer mutasavvıflarla beraber 13. yy anadolu'sunda egemen olan ve kısmen İbn Abbas'a rivayet edilen bir hadisin yeniden okunmasından kaynaklanan görüş, tanrının gizli bir hazine olduğu için bilinmek istediği ve evreni bu arzuyla yarattığı doğrultusundadır. Bu, furkanın bir anlamda aşıldığı, tanrının kendi imgesini bile isteye mevcud kıldığı, gaybini zuhura tevil ettiği ve mevcudiyeti tanrısal bir dokunuşla gerçekleştirdiği anlamına gelir. Doğu'nun son semavi peygamberinin bir hadisine göre Allah'ın son yarattığı şeylerin ilki, Nur'dan yaratmış olduğu bir kalemdir ve sora tanrı, Levha'yı ve Levh'i Mahfuz'u yaratarak kelamını bu levha üzerine yazıdırmıştır: Kalem yarıldı ve Allah kaleme " yaz" diye buyurdu. Kalem "Ey Rabbim ne yazayım?" diye sordu. Allah da "Yarattıklarımın ilmini yaz! Kıyamet gününe kadar varolacak herşeyi yaz" dedi. Yazı, eşzamanlı bir yazma ve dokunma eylemine bağlıdır. Kalem kağıda dokunmaktadır. Dokunuştan türeyen "imgeler", tanrısal aşkınlığın ismini yazdıkları an silen, göründükleri an yiten harflerdir. O yüzden Yunan resminde ya da yontusunda olduğu gibi bakışa yönelen bir bedensellikle tasvir edilebilen bir şey değildir aşkınlığın yasallığı; o, her türlü suretten arındırılmış bir soyutluk perdesi ardında yalnızca nasıl'ı sergilenebilen bir ideo-graph tır ve porno-graphos'a aykırıdır. Nitekim Yahudi geleneğine uygun bir ifade ile Philon Judead, kelimenin tanrı ile evren arasında açılan "berzah" olduğunu söylemiştir. kaldı ki Husserl'e soracak olursak, nesneler gibi harflerden oluşan göstergelerde aynı anda belirli bir mekansal gövdeye ve tinsel gövdeselliğe sahiptir. "Hat sanatı", mekanda harflerin bedenselliği sayesinde düşünsel olarak varolan figürler yaratır ve fügura'ya dönüşmeden önce bile zaten figürü oluşturan soyut öğe olarak kullanılmıştır. hattı oluşturan harfler bir bakıma görünmezlikle görünürlük arası birer bağlantı olacak yerde; kendisi bizatihi bağıntı öğesi olan gizil bir şeyi başka bir gizilliğe bağlamaktadır. Amaç tanrısal görünmezliği korumak olduğu için, tanrısal bilinmezlikle harfler arasında açılan berzah, karmaşık bağlantılar zincirinden oluşur. Görünmezliği görünürlüğe tevil etmeye kalkışacak her girişime karşı tedbir olarak bir cifte kilit sistemi kurulmuş gibidir. Tanrı, kendini kendi yazısıyla maskelemekte ve maskesinin ne"liğini bile göze getirmemektedir. Antik Yunan'ın ve Yeniden Doğuş sonrası Avrupa'nın yaptığı gibi hacmi sınırlandırarak göze getirmek mümkün değildir. Tecelligah, hem tanrısal dokunuşun izini süren bir imgedir, hem tanrının ötekisidir: Tanrısal metni yazan zuhur alemi, Bizans için kullanılan kavramı ödünç alırsak, ardında yatan şeyle benzeşmeyen bir benzeşimdir ve 13. yüzyıl sonrasında çifte varoluşa sahiptir. Ama kanımca yazı-resimlere özgü çifte varoluş, kendisi gibi bizatihi ikiz olan bir çifte varoluşu bile ikizleştirmektedir............

.....
...........
13. yy da Anadolu, görünmeyen aşkınlığın görünenle benzeşmediği, benzeşirse ancak benzeşmeyen bir benzeşim ekseninde benzeşeceği görünüşünü savunan iki ayrı bilginin geçirgenleştiği uzamdır. heriki bilgide de görünenle görünmeyen arasına konan bir perde vardır ve her iki bilgi de görünmeyeni göze getirirken utanmaktadır. Duyulan utancın ya da islami terminolojiyle söyleyecek olursak hicabın nedeni, 13. yy sonrası çoğu İbn Arabi esinli menkıbelerde, evrenin, aşkınlığın sırrını faş eden bir gösterge olarak okunmasıdır. Burada kullanılan sırr sözcüğü, gerek aşkın Vücut'un gizli kalan,, yani görünmesi mutlak olarak görünmeyen hacmine ve derinliğine, gerekse aynanın ardında görünmeyen sırra işaret vermekte, tanrının evreni kendini temaşa etmek için yarattığı "Gizli Hazine" hadisine uzanmaktadır. Tanrısal dokunuşun izini süren evren, tanrının kendini menazır ettiği ayıbı olduğu için, onu çıplak bir bedeni seyreder gibi seyretmek ayıptır. Bu nedenle İbn Arabi, tecelligah alemini fevahiş olarak niteler. Arapça ar, ayıp, kabahat, günah anlamına gelen bu sözcük, kendini teşhir anlamında da kullanılır. Lacan'ın sözünü ettiği türden bir lekesellik sayesinde göze gelen evren, gözü kışkırttığı için kendinden utanmakta, kendini sakınmakta, ayıbını sahiciliği koruyan bir gayb perdesi ile kapatmaktadır. "Şu bir gerçektir ki" diye yazar İbn Arabi, "Allah Teala kendi nefsini kıskançlık (gayret:başka-lık) ile vasıflandırmıştır. Ve bu kıskançlığından dolayı fevahişi de haram kılmış....fevahişin hakikatini bilmeyi de yasaklamış... onuu gayret perdesi ile örtmüştür.
Nitekim tanrısal mahremiyet, Ibn Arabi nin hayal perdesi dediği perdeyle gizlenirken, görünenle görünmeyenin arasına bakışım alanı açan bir mesafe koymakta, bakan gözlere haddini ve hududunu hatırlatmaktadır. Bakış ile göz arasındaki mesafe, Kuran ı Kerim'in gayb ve zuhur alemi için söylediği gibi, insana yaraştığı için konan bir mesafedir. Gayb alemi bir yana, insan perdenin bile bilgisine sahip değildir. ......

...........
.............
İmge tevil edilen bir nitelik değildir, göstergesel bir düzen içindedir ve gösterdiğiyle gösteremediği arasına yarılması imkansız çifte bir uzaklık yerleştirmiştir. Ama aynı mesafe, kendisiyle göz için de geçerlidir. İste hicap, imgeyle göz arasına konan, görünmemesi gerekenle arayı açan bu mesafedir.

...........
..........
....
....Allah'ın ismini yazan amentü gemileri, gemi gibi sürekli hareket halinde olan bir görüntüyü göze getirdikleri an, Allah'a dair hiçbir şeyi söylememektedirler. Yazı resmin kendi içindeki bu soyut ve ikizleşmiş cifte varoluş, görülmeyeni tevil etmeye kalksa bile tevil etme manevrasını zaten tersinlemek zorundadır. Bir de harflerden oluşan hattın üzerine onun sayesinde gerçekleşen figürler bindiği zaman, görünmeyene bakma arzusundan iki misli uzaklaşır. Asla bakışı tatmin etmek değildir çünkü amaç- bakış, çifte katlanmış bir mesafeyle "imgeden" indirilmeli ve eksitilmeli, görünmeyenden bu kadar uzaklaşmış bir görünene bile gözlerini dikmemelidir. Ne var ki bu sadece yazı-resimler için değil, temsil denmesi olanaksız bütün görsel "temsil biçimleri" için geçerlidir. O nedenle yalnızca İbn Arabi değil, Kuran-ı Kerim'in Nur suresinin 30. ayetinde ve Lokman suresinin 19. ayetinde geçen ve gad kökünden türetilen yeguddu sözcüğü de bakışı azaltmayı önerir. Silahları bırakır gibi bakışın bırakıldığı, bakışın egemenliği yerine gözün bakılıyor olma hazzına teslim olduğu andır bu: Gad, azaltma, eksiltme, kısaltma anlamına gelir. Peygamberin sevindiği zaman gözlerini kıstığı ve bakışını indirdiği söylenir. Çünkü nazar kökünden gelen menazır, bakışın yöneldiği yer demektir. Bakışların dikilmesi, bakılan nesneyi seyirliğe dönüştürecektir. Zengin bir görsel geleneğe sahip olan Caferiliğin kurucusu imam Cafer-i sadık'ın söylediğine göre, iki gözle bakmak bir tür zinadır, evrenin faş edilen sırrını görmeyi dilemektedir. bakışı indiren gözlerin uzaklığı, kula yakışan bir uzaklıktır...........

.......

.....Topkapı Sarayı Müzesinde bulunan Ferhatname, sanki pornografinin çıplak cinsel organlarının gösterilmesiyle hiçbir ilgisi olmadığını kanıtlamaya çalışıyor gibidir. Zizek'in söyledikleri bu noktada hatırlanabilir: ferhatname cinsel organların çıplaklığını çeşitli aşk sahneleriyle sergilese de, göze gelmekten kaçınan organlar, yalnızca yüzlerdir. Yüze iki gözle bakmak ve yüzün gizlediğini dışavurmak ayıp olduğu için bakış eksiltilmiştir bu yüzlerden. Çıplaklık göze gelmek için bakışı çağırıyor olsa da, yüzün sakladığı sahicilik çekirdeği asla ele geçirilemeyecektir. O, yüzü örtüldüğü zaman bile ya da tam da o nedenle bakışa sahiptir. Bedenin tinselliğini simgeleyen yüz, Osmanlı Minyatürlerinde üstü örtülmediği zaman bu nedenle ifadesizdir: O ruhun görünürlüğünü maskelemekte, maskeden fırlayarak bakan göze karşılık vermektedir. Bunun içindir ki resim kelimesinin Türkçesi aranırsa, buna kılık demek gerekir. Gaybin imgesi olan tecelliyi göze getiren göstergeler, tecelliyi hicapla perdelemektedir....
... Nitekim Oslanlı'dan değilse de yakın komşusu ve biricik rakibinden 16. yy İran'ndan verilebilecek bir örnek, söylenene iyice açıklık getirmektedir: "Rıza" imzalı, üstünde şeffaf bir örtüyle su kenarına uzanmış bir kadın minyatürüdür bu, elinde bir kitap tutmakta ve okumaktadır. Okuduğu kitabın içinde kitaptır. Beden belli belirsiz ve belirsizliği içinde baştan çıkarıcıdır. Bedenin baştan çıkarıcılığının nedeni, resmin açtığı bakışım alanı, karşılık verdiği bakıştır. Çıplaklık burada pornografik değik duyusaldır: Gözü çekinerek kışkırtmakta, arzunun yüreğine doğru yol almaktadır. Ne yaptığını öylesine bilir görünür ki "Rıza", kadın imgesinin okumakta olduğu kitaba şu sözleri yazar: "Erkeğin gözü.... belki de kendini bir rüya da gördü." Çıplaklığa bakan erkeğin rüyalarda karşılaştığı, onun özdeşliğini sarsan türden bir sahiciliktir imlenen; erkek kadına çıplak bir bedene bakar gibi bakamamakta, minyatürün verdiği yanıt, bakanı derinden sarsmaktadır.

Mutluluk mu?

2010-08-02T11:56:00.000-07:00

("Sonsuz talep",Bağlanma Etiği, Direniş Siyaseti, Simon Critchley alıntıdır)

Psikanalizde ne talep edilir? Lacan buna yekten şu cevabı verir: mutluluk. Gelgelelim, Aristotales'ten bu yana geçen uzun zaman dilimi içinde, mutluluk sorusuna Aristotalesçi bir çözüm bulmak mümkün değildir. Biz modernler için etik hayatın zirvesinde eudaimonia (zaten bu terimi modern anlamda mutluluktan çok "iyi-tanrılılık" diye çevirmek gerekir) hedefinin olduğu söylenemez. Lacan'ın eserinde, açıkça ortaya konmasa da, ahlakın örtük bir soykütüğü bulunur; Psikanalizin Etiği'nde buna "etiğin krizi" adını verir. (Alasdair MacIntyre'ın modernliğe koyduğu eleştirel teşhise tuhaf bir biçimde yakın bir krizdir Lacan'ın bahsettiği)Lacan'a göre, artık onun deyimiyle aristokratik bir egemen iyi etiğinin peşine düşemeyiz. Bizler etiğin köklerinin ethos'ta, adet, alışkanlık ve geleneklerde, Hegel'in Sittlichkeit, yani etik hayat dediği şeyde bulunduğu cemaat biçimlerinin ortadan kalkmasına maruz kalmış olan, simgesel bakımdan yoksullaşmış toplumlarda yaşamaktayız. Aristotales'te veyahut da Aquinolu Tommaso'da bulunan fikir, mutluluk ya da güzelliğin doğa yasası ilkelerine ve dolayısıyla Tanrı'nın iradesine saygı göstermekle özdeş olduğu fikri buharlaşıp yokolmuştur. Lacan'a göre, mutluluk sorunu artık siyasal bir mesele, herkesi ilgilendiren bir mesele (herkesin tatmininden gayri tatmin yoktur) haline gelmiştir. Yani, mutluluk artık efendinin konumuna atfedilemez ya da temaşa idealinin, Aristotales'in bios theoretikos dediği şeyin kapsamı altına alınamaz. Mutluluk daha ziyade soyut bir nicel genelliğe atfedilmektedir. En çok sayıda kişinin mutluluğu haline gelmiştir. Lacan burada mutluluğun ahlaki bir aritmetiğinin nesnesi haline geldiği Benthamcı faydacılık dünyasını anlatmaktadır kuşkusuz. Mutluluk, temayüllerimizin azami ölçüde tatmininden ibarettir. Bu yüzdendir ki Kant haklı olarak ahlakı mutluluktan, ya da kendi deyimiyle "eudaimonizm"den ayırmak istemiştir.
Etik bakımdan böyle yoksullaşmış bir dünyada, psikanaliz nasıl bir mutluluk önermektedir? Lacan yine yekten verir cevabını: yüceltim.Freud eserinde sürekli olarak yüceltim kavramını devreye soksa da ona dair genel bir teori açıklama sunmaz. Yüceltim "psikanalistlerin kafasını hala karıştıran bir şeydir çünkü terimi onlara devrederken Freud'un ağzı sımsıkı kapalı kalmıştır". Laplanche ile Pontalis Vocabulaire de la psychanalyse'de(Psikanalist Sözlüğü) tutarlı bir yüceltim teorisinin olmayışını psikanalatik düşüncedeki en önemli boşluklardan biri olarak görürler. Bununla beraber Hans Loewald'ın çalışmalarının, özellikle de Sublimation (Yüceltim) adlı eserinin önemini teslim etmek gerekir. Loewald yüceltimi çok güzel bir şekilde, "dönüştürüşmüş ihtiras" diye tanımlar ve ilgilerinin merkezinde de yüceltimin suçlulukla olan ilişkisi vardır. Bu mesele de onu üstbeni zamanla ilişkili olarak çok ilgi çekici bir biçimde yeniden formulleştirmeye götürür.

Freud narsizm ile ilgili önemli yazısında, yüceltimi bastırmasız tatmin olarak tanımlarken bize bir formul sunar. Yani, yüceltim bir dürtünün kendisine yeni bir nesne bularak amacından ya da hedefinden saptırılması yoluyla tatmin edilmesidir. Örneğin mistiklerin ve sairlerin vecd halinde olduğu gibi, cinsel dürtü dinsel yüceltim ile amacından saptırılabilir. Melanie Klein'ın çığır açıcı çalışmalarını takip eden Lacan'a göre yüceltimin menzili, cinsel dürtünün içsel olarak dönüştürülmesinden daha geniştir. Lacan esasen sanat biçimine, özellikle de trajedi biçimine bürünen yüceltimle ilgilenir. Psikanaliz trajik bilgidir, mutluluk imkanının olmadığı bir ortamda, divanda uzanırken semptomlar biciminde yüzleşilen bir trajedidir ve bizi ancak yüceltim, daha özelde trajik olan hakkında düşünmek kurtarabilir.

Psikanalizin ahlaki hedefi nedir? Bu hedefin özneyi egemen iyi ile, erdemin mutlulukla özdeş olacağı bir ilişki içine tekrar sokmak olmayacağını görmüştük. Ama Lacan psikanalizin bir tür psikolojik normalliği geri getirebileceği, öznenin dürtü ile nesneyi yeniden uyumlu hale getirerek gerçekliğe uyum sağlayabileceği şeklinde günümüzde yaygın olan sabit fikri de elinin tersiyle iter. Böylece bir psikanaliz etiği fikri, der, analizi "ikbal arayışı" (the service of goods) dediği şeye indirgeyen "bir tür sahtekarlıktır". Psikanalizin ahlaki hedefi, daha ziyade, özneyi kendi bilinçdışı arzusu ile ilişkiye sokmaktan ibarettir. Yüceltimin bu kadar önemli olmasının nedeni de budur, çünkü yüceltim bu arzunun gerçekleşmesi demektir.
Arzu sorunsalının peşine ölümle bağlantılı olarak düşülür. Lacan Freud'un son dönemlerdeki görüşünü izleyerek ölüm dürtüsünü insan hayatının temel amacı ya da eğilimi olarak görür. Yüceltim sorunu şu hale gelir: İnsan ölüm dürtüsüne nasıl erişebilir? Yani, insanın faniliğinin anlamı ya da Lacan'ın şaşırtıcı dolaysızlıkla "insanlık durumunun gerçekliği" adını verdiği şey nasıl kavranabilir? Lacan'ın cevabı basittir: Güzellik yoluyla. Yüceltim, güzellik üreten yaratıcı sanatsal faaliyettir, güzelin işlevi de insanın ölümle ilişkisini gerçekleştirmektir, ama "gerçekleştirmek" burada fazla güçlü bir fiil oldu, zira mesele güzel sanat eserinin özneyi faniliğinin hakikati ile bir yeterlilik ilişkisi içine sokuyor olması değildir, Arzu gerçekleştirilemez zira arzunun yöneldiği şey ölümdür. Arzunun gerçekleşmesi öznenin yok oluşunu gerçekleştirirdi. Ölümün gerçeği diyebileceğimiz şeye erişmek ancak bir aşırılığın izini temsil içersinde süren bir yüceltim çalışması ile temsil edilebilir. Eğer gerçekle ilişki etik alanı, yüceltim çalışması da estetik alan ise, o zaman şunu söyleyebiliriz: Estetik olan, etik olanın estetik olana göre fazla oluşunu ima eder.
Antigone figürünün ve trajik olanın deneyiminin Psikanalizin Etiği'ndeki önemi de buradan gelir. Lacan'ın güzel olan için başvurduğu figür olan Antigone, etik olanın estetik olan üzerindeki bu fazlalığın ete kemiğe bürünmüş halidir. Onun güzelliği, Lacan'ın deyimiyle "ihtişamı" etik olanın estetik olan içindeki yüce hareketinin izini sürme sonucunu doğurur. Lacan'ın olağanüstü Antigone okumasındaki kilit terim, "ihlal" olarak çevirdiği ate'dir. Nitekim, sanatın işlevi ihlaldir, estetik olanın estetik olan yoluyla ihlali. Yani, Antigone faydacı Creon'un yasalarını ihlal eder, bu ihlali yüzünden herhangi bir suçluluk duymayı reddeder ve arzusundan vazgeçmez. Böylece Lacancı psikanalizin şu kategorik buyruğuna uymuş olur: ne pas ceder sur son desir.
Arzunun yasası ölümdür ve Antigone arzusundan vazgeçmeyeceği için ölüme kadar gider. Yüceltim çalışması, ki Antigone bunun ta kendisidir - o güzel olandır- , insanı bir arzunun tam olarak temsil edilmeyen sınırına götürür. Yüceltim çalışması yüce bir şeyin ana hatlarını çizer, estetik nesne etik deneyimin kalbindeki Şey'in, la Chose'un, das Ding'in siluetini çizer. VII Seminerde Lacan'ın şunları yazmasının nedeni de budur: "Nitekim, yüceltimle ilgili olarak size verebileceğim en genel formül şudur: nesneyi Şey'in haysiyeti düzeyine çıkarır" Yüceltimde faydacı hesap-kitap dünyasından, bildik kaygılarımızla dolu dünyadan bir anlığına çıkar ve bizi ezmeyen ya da yok etmeyen Şey'le bir ilişki kurma imkanı buluruz.
Güzel sanat eseri nesneyi yüceltir, oan Şey'in haysiyetini bahşeder. Yahut da şöyle diyebiliriz: güzellik nesneyi yücelterek Şey olmasını sağlar. Biz de bu yüceltilmiş nesne karşısında katharsis deneyimini, Lacan'ın arzunun bir tür arınması dediği şeyi yaşarız.

Mobbing

2010-07-27T02:16:00.000-07:00

Mobbing
Vikipedi, özgür ansiklopedi
Mobbing, (Latince'de; psikolojik şiddet, baskı, kuşatma, taciz, rahatsız etme veya sıkıntı vermek), özellikle hiyerarşik yapılanmış gruplarda ve kontrolün zayıf olduğu örgütlerde, gücü elinde bulunduran kişinin ya da grubun, diğerlerine psikolojik yollardan, uzun süreli sistematik baskı uygulamasıdır. Son dönemde sosyoloji ve hukuk başta olmak üzere çeşitli alanlarda disiplinlerararası çalışılan bir konu haline gelmiştir.

Mobbing sözcüğü önceleri çocukların birbiriyle olan zorbalık ilişkilerini tanımlamakta kullanılmıştır. İşyerlerinde de 1950-1960’lı yıllarda yapılan araştırmalar, mobbingin sadece çocuklar arasında yaşanmadığını ortaya koymuştur.

Mobbing duygusal bir saldırıdır. Yaş, ırk, cinsiyet ayrımı gözetmeden, taciz, rahatsız etme ve kötü davranış yoluyla herhangi bir kişiye yönelen saldırganlıktır. Kişiyi iş yaşamından dışlamak amacıyla kasıtlı olarak yapılır. Kişinin saygısız ve zararlı bir davranışın hedefi olmasıyla başlar. İşveren ima ve alayla, karşısındakinin toplumsal itibarını düşürmeye yönelik saldırgan bir ortam yaratarak kişiyi işten ayrılmaya zorlar.

Bir araştırmaya göre mobbing, kâr amacı gütmeyen kuruluşlarda, okullarda ve sağlık sektöründe daha yaygındır. Yüksek işsizlik oranları ve dolayısıyla çalışanın değersiz görülmesi mobbingin artmasına neden olmaktadır. Sonuç olarak her işyerinde ve her türlü kuruluşta rastlanabilir. Organizasyon bozukluğunun daha fazla olduğu işyerlerinde, disiplin getirmek, verimliliği artırmak, refleksleri koşullandırma (askeri disiplin) öne sürülerek yapılmakta ve meşrulaştırılmaktadır.

Psikolog Michael H. Harrison, Ph.D., yakın zamanda ABD’de 9.000 kamu çalışanı üzerinde yapılan araştırmada, kadın çalışanların % 42’sinin, erkek çalışanların ise % 15’inin son iki yılda zorbalığa uğradığını, bunun kayıp zaman ve verimlilik açısından 180 milyon dolara mal olduğunun hesaplandığını belirtiyor. Leymann İsveç’te intiharların % 15’inin mobbing kaynaklı olduğunu söylüyor.

Mobbinge uğrayanların genel özellikleri [değiştir]
Mobbing genellikle ;

İşini çok iyi, hatta mükemmel yapan;
İlişkileri olumlu olan ve çevresindekilerce sevilen;
Çalışma ilkeleri ve değerleri sağlam, bunlardan ödün vermeyen;
Dürüst ve güvenilir, kuruluşa sadık;
Bağımsız ve yaratıcı;
Zorbanın yeteneklerinden üstün özelliklere sahip olan kişilere yöneliyor. Ama kimi zaman, işyerinde sessiz, iletişim kuramayanlar da mobbingin hedefi olabiliyor.
Zorbalar ise, aşırı kontrolcü, korkak, nevrotik ve iktidar açlığı olan kişiler olarak tanımlanıyor. (Leymann)

Mobbing uygulayan kişilerin ve kurbanların kişilik özellikleri ve işyeri koşulları mobbingin nedenlerini açıklıyor. Leyman bunları dört başlık altında topluyor:

Kişileri grup kuralını kabul etmeye zorlamak
Düşmanlıktan hoşlanmak
Can sıkıntısı içinde zevk arayışı
Önyargıları pekiştirmek
Ek olarak mobbing uygulayanın kötü kişiliği ve patron olarak bunu hak olarak görmesi, şişirilmiş benmerkezcilik, narsist kişilik, çocukluk travmaları da sayılabilir.

Bodsky Taciz edilmiş çalışan adlı kitabında, “taciz ya da rahatsız etme, insanların kendilerini ayrı tutma ve ayrıcalıklarını koruma için kurulu bir işleyişin olmadığı zaman başvurdukları bir yoldur” şeklinde tanımlamaktadır.

Mobbing davranış biçimleri sınıflandırılması [değiştir]
Kendini göstermeyi ve iletişim oluşumunu etkilemek: Sözünüz kesilir, yaptığınız iş sürekli eleştirilir, jest ve bakışlarla ilişki kesilir, yazılı ve telefonda tehditler vs.
Sosyal ilişkilere saldırı: Kimse sizinle konuşmaz, diğerlerinden ayrılmış bir işyeri verilir, çalışanların sizinle ilişkiye geçmeleri yasaklanır, orada değilmişsiniz gibi davranılır.
İtibarınıza saldırı: Arkanızdan kötü konuşulur, asılsız söylentiler çıkarılır, kararlarınız sürekli sorgulanır, özgüveninizi olumsuz etkileyen bir iş yapmaya zorlanırsınız.
Kişinin yaşam kalitesi ve mesleki durumuna saldırı: Hiçbir özel göreviniz yoktur, sürdürmeniz için anlamsız ve sahip olduğunuzdan daha az nitelik gerektiren işler verilir, işiniz sürekli değiştirilir, özgüveninizi etkileyecek şekilde işler verilir.
Kişinin sağlığına doğrudan saldırı: Fiziksel olarak ağır işler yapmaya zorlanırsınız, fiziksel şiddet tehditleri yapılır, doğrudan cinsel taciz ve fiziksel zarar görürsünüz.
Mobbing, işin akışına ya da bir davranışa ilişkin bir anlaşmazlıkla başlar. Daha sonra zorbanın saldırgan eylemleriyle devam eder, saldırganlığa zorbanın dışında yönetim veya iş arkadaşları da katılabilir. Bir sonraki aşamada kurban, sorunun kaynağı, problemli ya da akıl hastası olarak damgalanır. Süreç, işe son verilmesi ya da kişinin ayrılması ile tamamlanır. Bu sonuç, çoğunlukla mobbingin bitmesi anlamına gelmez, çünkü benzer bir iş kolunda çalışmak zorunda olan kişi kötü huylu, asi ya da işten anlamaz olarak damgalanarak referansları kirlenmiş olur.

Çalışanların karşılaşabileceği olaylar [değiştir]
Çalışanların şerefi, doğruluğu, güvenilirliği ve mesleki yeterliliğine saldırılar başlar. (Mesleki yeterlilik sorgulandığı zaman bu, o kişiye güvenilemeyeceği anlamına da gelir. Eğer kişiye güvenilmiyorsa yaptığı iş de değersizdir, kendisi de..)
Olumsuz, küçük düşürücü, yıldırıcı, taciz edici, kontrol edici iletişim kurulur. (Verilen süre içinde başarılması zor görevler vermek, izole edilmek, bilginin saklanması, kuralların sıkça değiştirilmesi.)
Doğrudan ve dolaylı, gizli veya açık yapılması. (Göz teması kurulmaz, kişi tutarsız gösterilir, görmezden gelinir, yetkileri azaltılır.)
Bir veya birkaç kişi tarafından yapılması. (Bu duruma bazen yöneticiler ve çalışanlar da katılır.)
Sürekli, çoklu ve sistemli bir biçimde zaman içinde yapılması. (Mobbingin sıklığı ve süresi zararı büyütür.)
Hatalı olanın kurbanmış gibi gösterilmesi. (Aniden yetersizmiş gibi gösterilen kişiyle ilgili, önceden şikayet konusu olmayan bazı hatalar sorun yaratmaya başlar.)
Kurbanın itibarını kaybetmeye, kafasını karıştırmaya, yıldırmaya, yalıtmaya yönelik olması ve teslim olmaya zorlaması. (Utandırma eylemleri yapılır.)
Kişiyi dışlama niyetiyle yapılması.
İşyerinden ayrılmayı kurbanın tercihiymiş gibi göstermek.
Örgüt yönetimi tarafından hoş görülmesi, kışkırtılması, teşvik edilmesi. (Çare aramak için başvurulan merciler kişiyi reddeder.)
yönetimin desteklemesi

Kurbanın üzerindeki etkileri [değiştir]
Mobbing insanın mesleki bütünlük ve benlik duygusunu zedeler, kişinin kendine yönelik kuşkusunu artırır, paranoyaya ve kafa karışıklığına neden olur, kurban kendine güven duygusunu yitirir, kendisini yalıtabilir, huzursuzluk, korku, utanç, öfke ve endişe duyguları yaşar. Mobbing, ağlama, uyku bozuklukları, depresyon, yüksek tansiyon, panik atak, kalp krizine kadar giden sağlık sorunları ve travma sonrası stres bozukluğu yaratabilir.

Western Washington Üniversitesi profesörlerinden sosyal psikolog Gary Namie'ye göre, zorbalık kurbanlarının % 41’i bunalıma giriyor, kadınların % 31’i, erkeklerin % 21’i Travma Sonrası Stres Bozukluğu (PTSD) teşhisiyle bir kez daha işyerine dönemeyerek çalışamaz oluyor. Tam anlamıyla çalışanın kuruma ve topluma olan katkısı sıfırlanıyor.

Engelleme yönetimleri [değiştir]
Mobbing kurbanlarına, yeni bir iş araması, yardım alması, kendini yalıtmaması, özgüvenini geliştirmesi, olasılıkları hatırlaması, yaraları sarmaya çalışması, yasal işlem yapması ve sendikaya başvurması önerilmektedir.

Mobbingin psikolojik bir saldırı olduğu düşünülürse psikolojik savunma yöntemleri geliştirmek büyük önem taşımaktadır. Böylece alınan yaranın derinleşmesi önlenebilir ve kişi, iş yaşamının dışına atılmaktan kendini kurtarabilir.

Durdurulabilir ya da engellenebilir mi?

Durdurmak ya da engellemekten önce sorunun varlığını anlamak gerekir. Konu, Türkiye’de ne yasal olarak tanımlanmış ne de bilinen bir olgu haline gelebilmiştir. Sınırlı sayıda insan kaynakları uzmanı ve sayılı psikologun dışında ne sendikalar ne de çalışma bakanlığı böyle bir sorunu gündemine almamıştır. Bu durumda sendikaya danışıldığında ya sorun anlaşılmayacak ya da işyerlerinin doğal bir süreci olarak görülecektir. Çünkü yaygın işsizlik ortamında başka birinin çalıştırılmak istenmesi mümkündür ve sırf bu nedenle bu tip davranışlar sergileniyor olabilir. Mobbing aslında sıkça karşılaşılan yıldırma kavramından çok uzak gibi görünmese de, yıldırma olgusu genel kabul görmüş ve engellenmesi için çalışılmayan bir konu olduğu için, hem olayın psikolojik boyutlarının hem de korunma ve önlemlerin öne çıkarılması açısında mobbing kullanılmaktadır.

Yapılması gerekenler [değiştir]
Zorbaya açıkça duruma itiraz ettiğinizi söyleyin, taciz edici söz ve davranışlarını durdurmasını isteyin. Yanınızda güvendiğiniz ve gerekirse tanıklık edebilecek bir iş arkadaşınız bulunsun.
Olayları, verilen anlamsız emirleri ve uygulamaları yazılı olarak kaydedin.
İlk fırsatta zorbayı yetkili birine rapor edin, eşitiniz ise üstünüze, üstünüz ise yönetim kurulu ve insan kaynaklarına durumu açıkça ve kanıtlarıyla bildirin.
Gerekiyorsa, tıbbi ve psikolojik yardım alın. Hem yardımcı olacaktır, hem de kanıt oluşturacaktır.
Şikayetiniz hakkında kuruluşunuz içinde ne yapıldığını araştırın.
İş arkadaşlarınızla durumunuzu paylaşın, onlar da aynı şekilde rahatsız olabilirler, grupça başvurmanız daha etkili olabilir.
Bunlar mobbingi bir bütün olarak durdurmuyorsa hukuksal başvuru için elinizde yeterince malzeme toplanmış olur. Suç olarak tanımlanması da uygulamaların azalmasında katkı sağlayacaktır. Hem mobbingcilerin geri çekilmesini sağlayacak hem de kurbanların çaresiz kalmasını engelleyecektir.

Avrupa'da konuyla ilgili çok sayıda dava bulunmakta ve ağır para cezaları uygulanmaktadır. Benzer davaların Türkiye’de de açılmasının sağlanması, mobbing konusunda bir bilinç oluşturulması ve işverenin keyfi davranışlarının sınırlandırılması ve son kertede ortadan kaldırılması, sendikaların bu konuda etkinliklerinin artırılması mobbingin azaltılması yönünde önemli bir adım olacaktır.

Türkiye'de mobbing davaları açılmaya başlanmış olup, Şubat 2006'da Jeoloji Mühendisleri Odasına dava açan Tülin Yıldırım bu davayı Aralık 2006'da kazanarak ilk örneği oluşturmuştur. JMO tarafından Yargıtay'a itiraz edilen karar, mahkeme tarafından da Temmuz 2008'de onanması ardından hukuki olarak mobbing davalarının önünü açmıştır.

Duygusal Taciz

2010-07-27T02:08:00.000-07:00

Son zamanlarda en çok sözü edilen olay, duygusal ve fiziksel taciz. kadınların hayatını zindana çeviren duygusal taciz, onların ruhunda kapanmayacak yaralar açıyor. Yapılan bir araştırmaya göre, gelişmiş ülkelerde kadınların yüzde 25'i evlilik hayatlarında mutlaka fiziksel tacize uğrayacak. Çok büyük bir çoğunluk ise duygusal tacizle karşı karşıya kalacak. Üstelik erkeklerin büyük bir bölümü evlerinde duygusal taciz uyguladıklarını itiraf etmekten kaçınıyorlar, ya da yaptıklarının duygusal taciz olduğunun bilincinde değiller. Duygusal ve psikolojik taciz, kadınlar üzerinde gözle görünen bir hasar yaratmasa da kadının bu davranışlardan gördüğü zararı yaşamı süresince gidermesi olanaksızdır. Yaralar, bereler zamanla iyileşir ama kadın uğradığı duygusal tacizin izlerini yaşamı süresince taşır.

Yakınlarınızdan uzaklaşmayın
Psikologlar, kadınları özellikle çok ısrarcı ve kara sevdalı aşıklara karşı uyarıyorlar. Böyleleri sevdikleri kadını çok çabuk özlediklerini iddia ederler. Sırf kadının sesini duyabilmek bahanesiyle günde bir kaç kez telefonla ararlar. Her gün buluşmak isterler. Beraber olacakları süreyi binbir bahaneyle uzatmaya bakarlar. Bir kadın, böyle bir erkekle hayatını birleştirdiği zaman acı gerçekle karşı karşıya gelir. O çok seven, kadının aşkıyla yanıp tutuşan erkek, gerçekte son derece bencil, diktatör ruhlu, kırıcı ve kıskanç biridir. Kadın, uğradığı duygusal tacizi nasıl önleyeceğini bilemez. Zamanla erkek; kadının her hareketini eleştirir, yaptığı hiç bir işi beğenmez. Kavgalar giderek şiddetini artırır. Kıskançlık krizleri yüzünden kadının özgürlüğü iyice kısıtlanır. Öyle ki, kadın artık hemcinsleriyle bile arkadaşlık yapma hakkına sahip olamaz. Bazı erkekler, duygusal tacizi daha da ileri götürüp kadının kendi ailesiyle temasını bile yasaklamaya kalkışırlar. Annenin, kardeşlerin, hala ya da teyzelerin kadını olumsuz yönde etkilediklerini ileri süren erkek, bu kişiler yüzünden eşine yasaklamalar getirir. Eğer kadın bu beraberliği noktalayamazsa, özgüvenini kaybeder, tek başına hiç bir konuda karar veremeyecek duruma gelir.

Flört dönemine dikkat

Bazı erkekler, aşırı derecede titizlikleriyle dikkat çekerler. Flört döneminde, kadın erkeğin bu özelliğinden hoşlanır. Titiz, düzenli bir erkekle yaşamanın bazı kolaylıklar sağlayacağını zanneder. Ama gerçek, kadının düşündüğünden çok farklıdır. Titiz erkek, duygusal taciz sınırlarını zorlar. Gömleğinde en küçük bir kırışık olsa, kadını beceriksizlikle suçlayıp, avaz avaz bağırır. Sofrada istediği gibi bir düzen sağlanmamışsa gene duygusal taciz çarkları işlemeye başlar. Aşırı derecede titiz bir erkek klasik duygusal tacizci tipidir.

Duygusal tacizin en kötü yanı, iş işten geçmeden durumu anlamaya imkan olmamasıdır. Erkek, flört döneminde bir çok özelliğini kadından gizler. Ya da bu özelliğin ortaya çıkmasına fırsat olmaz. İş işten geçtikten sonra ise kadın duygusal tacizden kurtulmak için çaba harcadıkça durum daha da kötüleşebilir. Kadın bir kez duygusal taciz yaşayınca, erkeklerden çekinmeye başlar. İkinci bir deneme yapmaya istekli olmaz.Her erkeğin aşağı yukarı aynı tavırlar içinde olacağı düşüncesi kadının kafasına yerleşir.

Uyarıcı işaretler

Sizin planlarınızı her zaman eleştirir.

Giyim zevkinize karışır. Giyeceğiniz kıyafeti o seçmek ister.

Başka erkeklerle konuşmanıza kızar. Kıskançlığını gizlemez.

Zamanınızın büyük bir bölümünü ona adamanızı ister.

Küçük sorunlar onu çok kızdırır.

Evde başka, dışarda başka bir kişilik sergiler.

Sorunlarının sorumluluğunu başkalarına yüklemeye bayılır.

Sinirlendiği zaman, sizin onu tahrik ettiğinizi söyler.

Ne yapabilirsiniz?

Sorunu unutmak için devamlı çalışmak yerine, çözüm arayın.

Arkadaşlarınızla ve ailenizle daha sık buluşmayı deneyin.

Yakınlarınıza durumu anlatıp onların fikrini alın.

Duygusal tacizi önemsiz sayıp herşeye katlanmaktan vazgeçin.

Özgüveninizi yitirmemeye çalışın.

Problemi olan kişinin siz değil eşiniz olduğunu unutmayın.

Panoptikon'da isyan! - Ender Helvacıoğlu

2010-07-26T16:34:00.000-07:00

Deniliyor ki, her hareketimiz izlenebilir, her davranışımız tespit edilebilir, hakkımızdaki her türlü bilgi edinilebilir. Bilişim teknolojisinin hâkim sınıflara sunduğu olanaklar, bütün dünyayı bir “Küresel Panoptikon”a dönüştürmüştür. İnsanı ürküten, paranoyaya sürükleyen bir durum. Ama bu, madalyonun bir yüzüdür; karamsar yüzü. Gelin konuya farklı bir bakış açısıyla yaklaşmaya çalışalım; karamsarlığın içindeki iyimserliği bulmayı deneyelim. Düşünün ki, “Panoptikon”dayız ve o koşullarda dahi bir isyan örgütlemeye uğraşıyoruz.

Elinizdeki sayının kapak dosyasının konusu, Gözetim Toplumu. Sistemin hâkim güçlerinin, bilgisayar ve iletişim teknolojilerindeki gelişmeleri kullanarak toplumu, hatta bütün dünyayı nasıl bir “Küresel Panoptikon”a dönüştürdükleri anlatılıyor. Bilişim teknolojisinin hâkim sınıflara sunduğu olanaklar ve ulaşılan nokta, Zamyatin’in, hatta Orwell’ın bile dudaklarını uçuklatabilir. Deniliyor ki, her hareketimiz izlenebilir, her davranışımız tespit edilebilir, hakkımızdaki her türlü bilgi edinilebilir. İnsanı ürküten, paranoyaya sürükleyen bir durum.
Ama bu, madalyonun bir yüzüdür; karamsar yüzü. Gelin konuya farklı bir bakış açısıyla yaklaşmaya çalışalım; karamsarlığın içindeki iyimserliği bulmayı deneyelim. Düşünün ki, “Panoptikon”dayız ve o koşullarda dahi bir isyan örgütlemeye uğraşıyoruz. Mahkûm arkadaşlarımızı nasıl bir kuramla isyana teşvik edebiliriz?

Big Brother nerede?
Gözetleme eyleminin kendi başına bir değeri yoktur. Sistemin egemenliğinin bir aracıdır gözetleme. Sistem kendisini ne sadece baskı araçlarıyla ne de gözetleme mekanizmalarıyla koruyabilir. En önemlisi, sistemin kitleleri kazanma gücü, yani ideolojik hegemonyasıdır. İnsanlar, sistem tarafından gözetlenmeye ikna edilirler, hatta gönüllü olarak gözetlenmek isterler. Gözetleme eyleminde huzur vardır, güven vardır; Big Brother gece gündüz onları tehlikelerden korumaya çalışmaktadır. Big Brother’a hava gibi, su gibi ihtiyacımız vardır; onsuz olamayız! İşte sistemin asıl gücü buradadır, yoksa gözetim teknolojilerinin gelişmişliğinde değil. Yani sorun esas olarak teknik bir sorun değil, bir ideolojik hegemonya sorunudur.
Panoptikon’un mantığı da budur. Orada bir gözetleyen bile yoktur; mahkûmların beynine gözetlenme şüphesi şırınga edilmiştir sadece. İnsanlar aslında kendi kendilerini gözetlerler. Sistem insanların içine işlemiştir, onların maymunluğundadır. Gözetim toplumu denen toplum, bir “Big Brother”ın herkesi gözetlediği bir toplum değildir. Gözetim toplumu, herkesin birer “Big Brother” olduğu bir toplumdur. En başta da kendi kendisinin Big Brother’ı.

Panoptikon iktidarının zayıflığı: Yüzde 100 olma zorunluluğu
Demek ki, Big Brother her yerdedir. Peki, çok mu karamsar bir tablodur bu; hiç de değil... Nereden baktığımıza bağlı. Her yerde olan, aslında bir anda hiçbir yerde olmayabilir. Heryerdeliğin diyalektiğidir bu. Her yerde olan, aslında yoktur; tıpkı Tanrı gibi. Her yerde olanı yok etmek için, tek bir yerde olmadığını göstermek yeterlidir. Her şeye muktedir olan Tanrı, tek bir şeye muktedir değilse, o artık bir Tanrı olabilir mi? Heryerdelik, hiçbiryerdeliğin eşiğidir. Heryerdelik, iktidarını ancak her yerde olabilirse koruyabilir. Mutlak bir güce, uç noktaya ulaşmanın bedelidir bu: Yok olmak. Heryerdeliğe yaklaşan, aslında yok oluşuna yaklaşmaktadır.
1984’ün sistemi, neden tek bir aykırı kişiye, kendisine değil bir başka kişiye yönelen tek bir aşka dahi tahammül edemiyor? Orwell’ın, sisteme muhalefeti cinsel aşk ile simgelemesi de ilginçtir. Big Brother’laşan sistem, tıpkı aşka benzer. Yüzde 99.99...’u olmaz. Yüzde 100 olmak zorundadır. Yüzde 100 olamadığı an, yüzde sıfırdır. Bu nedenle bir küçük aşk bile Big Brother sistemi için yıkıcı olabilir. Tek bir aykırı kişiye bile müsaade etmeyen bir sistem ne kadar güçlü bir sistemdir. Ama bir de şöyle düşünelim: Tek bir aykırı kişiye bile tahammül edemeyen bir sistem, aslında ne kadar zayıf bir sistemdir. Yıkılması için bir kişinin “Kral çıplak!” demesi yeterlidir.
Panoptikon’da isyan hem çok zordur, hem de çok kolay. Çok zordur; ama bir eşiğe kadar. Belki de Panoptikon’dan firar etmek için elini kolunu sallayarak çıkıp gitmeye cesaret etmek yeterlidir. O noktada varsın, çıplak zor devreye giriversin; Panoptikon mantığı yıkılmıştır bir kere. Yıkılışın somutlaşması, artık sadece bir mücadele meselesidir. Panoptikon (Big Brother) iktidarı aslında en zayıf iktidardır.

Hey Big Brother! Hadi bizi gözetle; tükenişini ve yıkılışını gör!
Neden gözetleriz? Şüphe duyduğumuz ve korktuğumuz için. Gözetlemeye gerek duyan, aslında kaybetmeye başlamıştır. Egemenliğinden emin olan, gözetlemeye ihtiyaç duymaz. Gözetleme, egemenliğin zayıfladığı noktada başlar. Zayıflayan ve gerileyen güçlerin eylemidir gözetleme. Bir toplum gözetim toplumu haline gelmişse, o artık hâkim sınıflarının ilerletici dinamizmlerini yitirdiği, doğal yollarla yönetemediği bir toplum demektir. Yönetilenler, artık gönüllü olarak yönetilmek istemedikleri için, gözetlenmeleri ve maymunlaştırılmaları gerekiyordur. Gözetleme aslında, sistemin dinamiklerinin zayıflamaya, mızrağın çuvala sığmamaya başladığı noktada yoğun olarak devreye girer. Gözetim ne kadar büyük bir ihtiyaç haline gelirse, gözetleyenler için son o kadar yakın demektir. Demek ki, son tahlilde, gözetlemek hiçbir işe yaramaz. “Acı gerçeği” engellemez, sadece onun bilincine varmaya yarar. Gözetleyen, eninde sonunda tükenişini ve yıkılışını görür. Gözetim toplumu çürüyen bir toplumdur, yıkılışı veya çöküşü yakındır.
Gözetleme eyleminin öznesi mi daha çok korkmaktadır, yoksa nesnesi mi? Her ikisi de... Ama hangisi daha fazla? Hangisinin korkusu büyümekte, hangisinin küçülmektedir? Gözetleme eylemini gerçekleştiren o muazzam mekanizma, aslında bir fiske ile yıkılabilir: Gözetlenmekten korkmayarak. İşte bu eşik aşıldığında, gözetleme eylemi artık gözetlenen için değil, gözetleyen için bir karabasana dönüşür. Gözetlenen, artık gözetlenmekten korkmuyorsa, gözetleme eylemi değersizleşmiş demektir.

Tarihteki en büyük Big Brother: Tanrı
Bütün sınıflı toplumlar, gün gelir birer gözetim toplumu haline gelirler; bu sadece kapitalizme özgü bir olgu değildir. Dinamizmlerini yitiren, toplumu ilerletemeyen, kitleleri kaybetmeye başlayan hâkim sınıflar, ister istemez gözetim mekanizmalarını devreye sokarlar. Bu noktada artık halklarının öncüsü değildirler, halklarına karşı konumlanmaya (yani kaybetmeye) başlamışlardır.
Tarihteki en büyük ve en etkili Big Brother, Tanrı’dır. O, her şeyi bilen, her şeyi gören ve denetleyendir. Onun bulunmadığı, etkilemediği hiçbir alan yoktur. Kapitalizmin “elektronik göz”ü (David Lyon’un kavramı), Tanrı ile karşılaştırıldığında, deyim yerindeyse komik kalır. Aslında Tanrı da zaman içinde Big Brother’laşmıştır. Tanrı en başlarda, inananların destekçisi, mücadelelerindeki azim kaynağıydı. Tanrı’nın kitlelerin gözündeki evrimine kabaca göz attığımızda, “Tanrı sevgisi”nin giderek “Tanrı korkusu”na dönüştüğünü görürüz. Sevginin korkuya dönüşümü, Tanrı’nın Big Brother’laşma sürecidir. Tabii aslında, Big Brother’laşan Tanrı değil, toplumu Tanrı adına yönettiklerini savlayan aristokrat hâkim sınıflardır.

Yeni Ortaçağ ve burjuvazinin Tanrısı
Burjuvazi, ideolojik düzlemde, bu Big Brother’ı (yani Tanrı’yı) yıkarak iktidara geldi. Burjuvazinin devrimci döneminin filozoflarına baktığımızda sürekli Tanrı’yla savaştıklarını görürüz. Aydınlanma ve demokratik devrimler çağının burjuvazisinin bir Big Brother’a ihtiyacı yoktu; o zaten kitlelerin öncüsüydü. Fakat sömürücü, dolayısıyla emekçi kitlelerle arasında uzlaşmaz çelişkilerin bulunduğu bir sistemin (kapitalizmin) temsilcisi olan burjuvazinin ideolojik düzlemdeki evrimi de feodalizmin Tanrı’sının kaderini paylaşmıştır. Burjuva sistemi de Big Brother’laşmak zorunda kalmıştır. Bu yeni, laik Big Brother, kapitalist teknolojidir. Gözetim toplumunun altyapısını oluşturan bilişim devrimi, kapitalizm koşullarında, farklı bir düzlemde yeni bir Ortaçağ yaratmaya başlamıştır. Eski Ortaçağ Tanrı’nın panoptikonuydu; yeni Ortaçağ ise teknolojinin panoptikonudur. Bu anlamda günümüz kapitalizmi artık, bir zamanlar öncülüğünü yaptığı Aydınlanma ile savaşmaktadır. Devrimci kapitalizmde Aydınlanmanın ve özgürleşmenin araçları olan bilim ve teknoloji, çürüyen kapitalizmde yıkıcılığın aracı haline dönüşmüştür.

İnsan-teknoloji savaşı
Maymundan insana geçişin, insan evriminin itici gücü olan teknoloji, günümüzde insanı maymunlaştırmanın bir aracı haline geldi. Kapitalizm, biyolojik anlamda değil ama, zihinsel anlamda insan evrimini tersine çeviriyor. İnsanın binlerce yıllık düşünsel birikimini törpülüyor ve onu bir “imaj”a, sanal bir varlığa, salt biyolojik ve fiziksel bir varlığa dönüştürüyor. İnsanın içi boşalıyor, bir “ambalaj” haline geliyor; öz yok oluyor, biçim öne çıkıyor. Tabi bu ambalajı ve biçimi de sistem belirliyor; iletişim ve bilişim “devrimi”nin yarattığı ileri teknoloji araçlarıyla. Bu bir çürüme dönemidir ve yaşadığımız çağda insan ile teknoloji karşı karşıya gelmiştir. Bu durum, hâkim sistemin ve bu sistemin temsilcisi olan giderek darlaşan sınıfların, insanın ihtiyaçlarından ve hatta evriminden koptuğunun, ona karşıt bir güç haline dönüştüğünün göstergesidir.
Öyle gözüküyor ki, insanlık yakın gelecekte kapitalist teknoloji ile hesaplaşmak zorunda kalacak. Tıpkı geçmiş yüzyıllarda Tanrı ile hesaplaşmak ve kültürel evriminin yolunu açmak için onu aşmak zorunda kaldığı gibi. İnsanlığın kapitalizmle hesaplaşması, bu sistemin biçimlendirdiği teknoloji ile hesaplaşmasını da kapsayacak. Yakın geçmişte gördük ki, sorunun bu teknolojiye kimin sahip olacağı veya daha ilerisini kimin geliştireceği kapsamında ele alınması, ya yeni “Big Brother”ların yaratılması ya da yarışın kaybedilip var olana teslim olunması sonucunu veriyor. Gözetim Toplumunu, gözetim araçlarını ele geçirerek ve onları “ulvi” amaçlar için kullanarak aşamazsınız (İlk adım olarak bu gerekecek tabii; ama ilk adım olduğu bilinerek). Çünkü yukarıda da söylediğimiz gibi, Gözetim Toplumu bir Big Brother’ın bütün insanları gözlediği bir toplum değildir; insanların Big Brother’laştığı bir toplumdur. O halde bütün Big Brother’laştırma mekanizmalarının yok edilmesi, insanın dönüşmesi (kültürel evrimin tıkanan yolunun tekrar açılması) gerekir. Gözetimin değersizleştiği ve giderek gereksizleştiği, dolayısıyla gözetim teknolojilerinin gereksizleştiği bir toplum.
Tanrı’ya karşı Tanrı’yla mücadele edilemez, yepyeni bir paradigma geliştirilmelidir; var olanı köktenci bir biçimde aşma perspektifiyle. Karl Marx bu yolu açmıştı; sistemin iç çelişkilerinin onu nasıl kaçınılmaz olarak çürümeye ve yıkıma götüreceğini gösterdi. Fakat sonuç itibarıyla Marx, kapitalizmin hâlâ ilerici dinamiklerini tüketmediği bir çağda yaşadı; kuramı ve eleştirisi doğal olarak sınırlılıklar taşır. Bugün sistemin tüm ilerici potansiyelini yitirdiği ve çürümeye yüz tuttuğu bir dönemde yaşıyoruz. Dolayısıyla çok daha köktenci ve kapsamlı bir eleştiri geliştirmenin şartları mevcut. Kapitalist teknolojiye karşı eleştiri, bu bağlamda ele alınmalıdır. Gözetimin, imajın, ambalajın değersizleştiği; tüketim budalalığının, maymunlaşmanın tersine döndüğü bir toplumun teknolojilerinin ve normlarının, günümüz teknolojileriyle ve normlarıyla hiçbir benzerliği kalmayacaktır.

Ütopya en derin gerçektir
Bugünkünden tamamen farklı bir dünya düşüncesi bir ütopya mı? Evet bir ütopya; ama bu noktada ütopya kavramının içeriğinin zaman içinde çeşitli kesimlerce nasıl doldurulduğunu sorgulamak gerekir. Köken itibarıyla “olmayan yer” anlamına gelen ütopya, gericileşen sistemin sahipleri tarafından “boş bir hayal”, en fazla bir “avuntu” olarak tanımlanır. Onlara göre ütopya savunucusu, “tartışılmaz, aksi düşünülmez olgulara” karşı mücadele etme peşindedir; dolayısıyla gerçekleşemeyecek olanı gerçekleştirmeye uğraşmaktadır. Peki, nedir “tartışılmaz olgu”? Tanrı? Teknoloji? Piyasa? Özel mülkiyet ve mal edinme tutkusu? Big Brother? Sistem, kendi vazgeçilmezlerini “tartışılmaz” kılarak ve bunu bütün insanlığa (insanın doğasına) mal etmeye çalışarak kendini üretir; bir yanılsama yaratır. Ama tartışılmazlığını ilan eden, tartışılmasının ütopya olduğunu ilan eden, aslında sonunu ilan etmiş demektir. Ütopya, işte bu “tartışılmaz” olanı tartışır ve sorgular. Ve bu “tartışılmaz” olan tartışılmaya başlandığı an, ütopya gerçekleşmeye başlamış demektir. Bu anlamda ütopya, asıl gerçeğe gidişin yolunu açar. Yanılsamaya karşı, gerçeğin silahıdır ütopya. Ütopyalar, gerçekleştirilmek için oluşturulur. Ütopya kavramının anlamı “olmayan yer” olabilir; sadece bir fotoğraf çekeceksek doğrudur da. Ama olgulara süreç içinde baktığımızda, geleceği temsil eden sınıflar ve giderek tüm insanlık için ütopya kavramının içeriği “olacak olan yer” biçiminde doldurulur. Ütopyanın bilime dönüşme sürecidir bu. İnsanlaşma süreci, “tartışılmaz” olanları tartışa tartışa ve yıka yıka ilerler.
Elinizdeki sayıda, Rennan Pekünlü’nün makalesinde, Richard Feynman’dan aktarılan bir cümle var. Nobel ödüllü ünlü fizikçi diyor ki, “Henüz bilimsel bir çağda yaşamıyoruz”. Bir tartışılmaz olanı tartışma örneği. Kapitalizmin önderliğinde “bilimsel-teknolojik devrim” yaşandığının tartışılmaz bir olgu, bir tabu olarak kabul edildiği dönemde, şu Feynman’ın ettiği lafa bak! Hangisi gerçek; bilimsel-teknolojik devrim yaşandığı mı, yoksa Feynman’ın henüz bilimsel bir çağda yaşanmadığı savı mı? Bizce Feynman’ınki. Peki, hangisi ütopya? Bizce yine Feynman’ınki. Bu kadar basittir, Panoptikon’da isyan çıkarmak.

Bizim Big Brother’ımız
Büyük insanlık ütopyamıza ulaştığımızda, sınıflılığı, eşitsizliği, yabancılaşmayı bir daha geri dönmemecesine söküp attığımızda, insanların kendi kendileriyle ve birbirleriyle ilişkileri nasıl olacak? Nasıl paylaşacaklar, nasıl dayanışacaklar, sorunlarını nasıl çözecekler? Doğruluğun, iyiliğin kıstası ne olacak? İnsanlar, kendileriyle, birbirleriyle ve doğayla nasıl barışık yaşayacaklar? Hangi güç insanları ortak davranışlara itecek? Kısacası, “Ütopya”da da bir Big Brother olacak mı? İnsanları gözleyen, denetleyen, davranışlarını etkileyen, hem sınırlayan hem coşturan bir Big Brother olacak mı?
Eğer insanlıktan, insanlığın bir parçası olarak toplumsallaşmış bireyden söz ediyorsak, olmalıdır. Hem de o güne dek görülmemiş güçte bir Big Brother. Aslında her ütopya bir Big Brother arayışıdır. Ütopya kuran bir Big Brother tarif etmiş demektir.
İnsan zavallıdır, korkar, siner, kuldur, köledir, birbirinin kurdudur, birbirini ezer, yok eder, içgüdülerinin esiridir... Gözetim toplumları, kulluk toplumları, imaj toplumları, bunun temelinde yükselir. Tanrılar, “üst-insan”lar, Big Brother’lar bu bataklıktan beslenir; panoptikonlar bu bataklığa inşa edilir.
İnsan bir tür maymundur; ama insanlık maymunu aşar. İnsan ancak insanlık olduğu zaman bu bataklıktan kurtulabilir. Adem bir hiçtir, Havva da... Ancak “Adem ile Havva” oldukları zaman başkaldırabilirler. Bu anlamda on binlerce yıllık geçmişimiz, insan ile insanlığın mücadelesidir. Ütopyamız insanlık damarına tutunur; insanlık ütopyasıdır. Bizim Big Brother’ımız “vicdan”dır. Yani büyük insanlığın bir parçası olma bilinci; yani gerçek aşkı. Bileşenleri tarih bilinci ve yaşam sevincidir. Bizi gözleyen, denetleyen, yeri geldiğinde sınırlayan, yeri geldiğinde coşturan, bütün panoptikonlara isyan etmemizi sağlayan, “Dünya dönüyor” dedirten, “Kral çıplak” dedirten Big Brother budur.
İnsanlık olmak, büyük insanlığın bir parçası olmak, toplumsallaşmış bir birey olmak, gerçeğe aşık olmak... Oldukça zordur Panoptikon’da isyan çıkarmak.

Son söz
İnsanlık da aşılacak belki. Belki bu da bir Panoptikon. Belki bir gün, büyük evrenin bir parçası olabilmeyi ufku içine alabilecek insanlık. Sanki o kadar alt aşamalarındayız ki sürecin. Kim bilebilir, dünyanın dışına çıktığımızda, evrene açıldığımızda ne olacağını? Belki o zaman “İnsanlık Panoptikonu”na karşı ütopyalar üretilecek ve bir isyan başlayacak. Yaşayacağız, göreceğiz ve yapacağız.

Bilim ve Gelecek Dergisi'nin Kasım 2004 tarihli 9. sayısından alınmıştır.

Birileri bu kocayı durdursun!

2010-07-26T16:23:00.000-07:00

Van'da geçen yıl eşinin kulağını kesen adam yine işbaşında.

Saintfrancisborgia exorcism

2010-07-26T16:12:00.001-07:00

MAVİ SAKAL

2010-07-26T15:54:00.000-07:00

MAVİSAKAL(Psişenin Doğal Yokedicisi Üzerine Bir Mit)Tek bir insanda, hepsi kendi değer amaç ve araçlarına sahip bir sürü başka varlık mevcuttur. Bazı psikolojik yaklaşımlar, bu varlıkları yakalayıp onları saymamızı, adlandırmamızı, çaresizlik içinde sürünürcesine yürüyen köleler haline gelene kadar onları boyunduruk altında tutmamızı önerir. Ama bunu yapmak bir kadının gözlerindeki vahşi ışıkların dansını aksatacaktır; onun kızgın şimşeğini kesintiye uğratacak ve tüm kıvılcımlarını söndürecektir. Bizim işimiz kadınların doğal güzelliklerini bozmak değil, içlerindeki sanatçılar yaratabilsin, sevgililer sevsin, şifacılar şifa versin diye, bütün bu varlıklar için vahşi bir kırsal alan inşa etmektir.Peki ama enikonu çıldırmış olan ve hiç düşünmeden bir yıkımı gerçekleştiren bu içsel varlıklarla ne yapacağız? Bunlara bile bir yer verilmelidir, bu, içinde zapturapt alındıkları bir yer dahi olsa. Özellikle de bir varlık, psişedeki en aldatıcı ve en ele avuca sığmaz varlık, yakından izlememizi ve denetim altında tutmamızı gerektirir. Bu varlık,''doğal yok edici” dir.İnsan acılarının çoğu nedeni, özensiz bir yetiştirlmeye bağlanabilirse de, psişede elbette, doğuştan gelen bir contra naturam, yani ''doğaya karşı''bir kuvvet vardır. Bu contra naturam boyutu, olumlu olanın karşısındadır: Gelişmeye karşıdır, uyuma ve vahşi olana karşıdır. O, içimize doğan, yıpratıcı ve öldürücü bir muhaliftir; en iyi ana baba bakımının olduğu durumlarda bile, işgalciinin biricik gayesi, bütün kavşakları çıkmaz yollara dönüştürmektir.Bu yok edici zalim hükümdar kadınların düşlerinde tekrar tekrar tekrar ortaya çıkar. Onların en ruhani ve anlamlı planlarının ortasından beliriverir. Kadını sezgisel doğasından koparıp anlama işi bittiğinde kadın kendini, duygularının öldüğü ve hayatını sürdüremeyecek kadar zayıf düştüğü hissinden kurtaramaz. Kadının düşünce ve düşleri canlılıklarını yitirmiş bir halde ayaklarının dibinde boylu boyunca uzanır.Mavisakal öyküsü böyle bir konu üzerinedir. Kuzey Amerika'da bilinen en iyi Mavisakal öyküleri Fransız ve Alman versiyonlarıdır. Ama benim tercih ettiğim versiyonda, Macaristan'daki Dombovar yakınlarında yer alan Csibrak'ta yaşayan Kathe Teyze'nin (''Kati'' olarak okunur) bana anlattığında olduğu gibi, Fransız ve Slav versiyonları birbirne karışmıştır. Çiftliklerde çalışan kadın öykücelerden oluşan çevremizde, Mavisakal masalı Mavisakal'ın ölümünün tüyler ürpertici kanıtlarını görmüş olan birini tanıyan birini tanıyan biri hakkındaki anektodla başlar. O halde biz de başlayalım.Uzak dağlarda beyaz rahibelerin yaşadığı bir manastırda bir tutam sakal saklanırmış. Manastıra nasıl geldiğini kimse bilmezmiş. Kimileri bedeninin diğer kısımlarını rahibelerin gömdüğünü, çünkü başka hiç kimsenin ona dokunamayacağını söylerlermiş. Rahibelerin neden böyle bir kalıtı sakladıkları bilinmezmiş, fakat anlatılanlar doğruymuş. Arkadaşımın arkadaşı onu kendi gözleriyle görmüş. Söylediğine göre sakal maviymiş, daha doğrusu çivit mavisiymiş. Göldeki karanlık karanlık buzlar kadar mavi, geceleyin bir çukurun gölgesi kadar mavi. Bu sakal bir zamanlar, anlatılanlara göre, başarısız bir sihirbaza, kadınlardan anlayan dev bir adama, Mavisakal diye bilinen adama aitmiş.Onun aynı anda üç kız kardeşe kur yaptığı söylenir. Ama kızlar onun mavi gölgeli tuhaf sakalından korkar ve onlara seslendiği zaman saklanırlarmış. Samimiyetine inandırmak amacıyla kızları ormanda bir geziye çağırmış. Kendisi de, küçük çanlarla ve koyu kırmızı dizginlerle süslenmiş atlarıyla varmış oraya. Kızlarla annelerini atlara bindirmiş ve ormana doğru yola koyulmuşlar. Orada ata binerek çok güzel bir geçirmişler; köpekleri de kah yanlarında, kah önlerinde koşmuş durmuş. Sonra dev bir ağacın altında durmuşlar ve Mavisakal onlara gerçek bir öykü ziyafeti çekmiş, nefis yemekler sunmuş.Kızlar şöyle düşünmeye başlamış: ''Şey belki de bu Mavisakal denen adam o kadar kötü biri değil.''Ne kadar ilginç bir gün geçirdiklerini konuşa konuşa eve geri dönmüşler ve gerçekten iyi vakit geçirmişler. Ancak iki büyük kız kardeşin kuşkuları ve korkuları yeniden canlanmış ve Mavisakal'ı bir daha görmeyeceklerine dair yemin etmişler ama en küçük kız kardeş, bu denli çekici olabilen bir adamın o kadar kötü olamayacağını düşünmüş. Kendi kendine telkinde bulundukça, adam gözüne daha iyi biri gibi görünmeye başlamış, sakalı da daha az mavi.Böylece Mavisakal evlenme teklif ettiğinde kabul etmiş. Aldığı bu teklif üzerinde gerçekten çok düşünmüş ve sonuçta çok zarif bir adamla evleneceği kanısına varmış. Evlenir evlenmez atlarına atlayıp Mavisakal'ın ormandaki şatosuna gitmişler.Birgün Mavisakal yanına gelip şöyle demiş: ''Bir süreliğine uzaklaşmam gerek. İstersen aileni yanına çağır. Ormanda atla gezebilirsiniz, aşçılara şölen hazırlamalarını emredebilirsiniz, istediğiniz, gönlünüzün arzu ettiği her şeyi yapabilirsiniz. Hatta şatonun anahtarlarını da buraya bırakıyorum.Kilerlere, hazinelere giden her kapıyı, şatodaki her kapıyı açabilirsiniz, ama sakın ola ki, bu küçük anahtarı, üzerinde oymalar olanı kullanmayın.'' Karısı şöyle yanıtlamış: ''Elbette, nasıl istersen öyle yaparım. Benim için de çok uygun. Öyleyse git kocacığım, bir endişen olmasın ve çabuk geri dön.'' Böylece adam atına binip uzaklaşmış ve kız da şatoda kalmış.Derken, kız kardeşleri onu ziyarete gelmişler ve her insan gibi, Efendi'nin evden giderken ne buyurduğunu merak etmişler.Genç eş onlara neşeyle anlatmış.''Arzu ettiğimiz her şeyi yapabileceğimizi ve biri dışında istediğimiz her odaya girebileceğimizi söyledi. Ancak bunun hangi oda olduğunu bilmiyorum. Elimde sadece anahtar var, ama onun hangi kapıya uyduğunu bilmiyorum''Kız kardeşler hangi anahtarın hangi kapıya uyduğunu bulma oyunu oynamaya karar vermişler. Şato üç kat yüksekliğindeymiş ve her cenahta yüz kapısı varmış; halkada çok sayıda anahtar olduğundan, her kapıyı açıp, kapıdan kapıya ilerleyerek bolca vakit geçirmişler. Bir kapının arkasında mutfak erzağı varmış, diğerinin arkasında hazineler. Kapıların arkasında her türden eşyayla karşılaşmışlar ve tüm bunları yaparlarken her şey gözlerine çok daha güzel görünmüş. Bütün bu akıllara durgunlık veren şeyleri gördükten sonra, sonunda mahzene gelmişler. Koridorun sonunda boş bir duvar varmış.Bu sırada son anahtarla üzeri oymalı olanla cebelleşiyorlarmış. ''Belki de bu anahtar hiçbir yere uymuyor'' Onlar tam bunu söylerken tuhaf bir ses duyulmuş: ''Borrrrr!''Köşeye saklanıp gözlemişler ve -o da ne!-kapanmak üzere olan küçük bir kapı görmüşler. Tekrar açmaya çalıştıklarında sıkıca kilitlendiğini farketmişler. İçlerinden biri bağırmış: ''Kardeşim,kardeşim,anahtarı getir. O gizemli küçük anahtarın kapısı kesinlikle bu.''Kız kardşlerden biri düşünmeden anahtarı kapıya sokup çevirmiş. Kilit gıcırdamış, kapı aralanarak açılmış, ama o kadar karanlıkmış ki içeriyi görememişler.''Kardeşim, kardeşim bir mum getir.'' Böylece bir mum yakılmış, odaya doğru tutulmuş ve üç kadın da aynı anda çığlık atmış, çünkü odada bir kan gölü varmış ve oraya buraya cesetlerin kararmış kemikleri saçılmış haldeymiş ve köşelerde, elmalardan oluşan piramitler gibi kafatasları yığılıymış.Kapıyı çarparak kapatmışlar, anahtarı kilitten çıkarmışlar ve nefes nefese, güçlükle soluyarak birbirlerine sokulmuşlar. Tanrım!Tanrım!Mavisakal'ın eşi eğilerek anhatara bakmış ve kanla boyandığını görmüş. Dehşete kapılmış,elbisesinin eteğiyle kanı silip temizlemeye çalışmışsa da çıkaramamış. “Ah, olamaz!” diye haykırmış. Kızkardeşlerden her biri anahtarı eski haline getirmek için çabalayıp durmuş, ama kan olduğu gibi kalmış. Mavisakal’ın eşi küçük anahtarı cebine saklamış ve aşçıların olduğu mutfağa koymuş. Oraya vardığında beyaz elbisesi cebten etek ucuna kadar kırmızıya boyalıymış, çünkü anahtar yavaş yavaş koyu kırmızı kan damlaları sızdırıyormuş. Aşçıya, “Hemen bana bir fırça ver!” diye buyurmuş. Anahtarı iyice ovmuş, ama kanama kesilmemiş. Minik anahtardan düpedüz damla damla kan akıyormuş. Anahtarı çıkarmış ve fırından kül alıp üstüne bastırarak biraz daha ovmuş. Dağlamak için ateşe tutmuş. Kanın durması için üzerine örümcek ağı koymuş, ama hiçbirşey akan kanı durduramamış. “Ah, ne yapmam lazım!” diye ağlamış. “Buldum, bu küçük anahtarı saklayacağım. Elbise dolabına koyup kapısını kapatırım. Kötü bir düş bu. Her şey yoluna girecek.” Öyle de yapmış. Hemen ertesi gün kocası eve dönmüş ve hızla şatoya girerek karısına seslenmiş: “Eee! Ben yokken herşey nasıldı?”“Çok iyidi efendim.”“Peki kilerlerimi nasıl buldun?” diye gürlemiş.“Çok güzel, efendim.”“Peki ya hazine odalarımı?” diye homurdanmış. “Hazine odaları da çok güzel, efendim.”“O halde herşey yolunda, öyle mi karıcığım?”“Evet, herşey yolunda.”“Pekala,” diye fısıldamış. “O zaman anahtarlarımı geri versen iyi olur.”Bir bakışta anahtarlardan birinin kaybolduğunu anlamış. “En küçük anahtar nerede?”“Ben…ben onu kaybettim. Evet, kaybettim. Ata biniyordum ve anahtar halkası yere düştü, anahtarlardan birin kaybetmiş olmalıyım.”“Ne yaptın onu, kadın?”“Ben…ben…hatırlamıyorum.”“Bana yalan söyleme! O anahtarla ne yaptığını söyle bana!”Yanağını okşayacakmış gibi elini kadının yüzüne uzatmış, ama onun yerine saçını tutmuş. “Seni hain!” diye öfkeyle bağırmış ve onu yere fırlatmış. “Odaya girdin, değil mi?”Elbise dolabını açmış ve üst raftaki küçük anahtarın, kadının askıdaki elbiselerinin güzelim ipek kumaşlarını baştan başa kana boyadığını görmüş.“Şimdi sıra sende, hanımefendi!” diye bağırmış ve onu önce koridordan, ardından da bodrumdan geçirip o korkunç kapının önüne gelene kadar sürüklemiş. Mavisakalın sadece öfkeli bakışları, kapının kendinden açılıvermesine yetmiş. İçeride boylu boyunca önceki bütün eşlerinin iskeletleri uzanıyormuş. “Şimdi de!!” diye kükremiş, ama kadın kapının pervazına sıkıca tutunup içeri girmemekte direnmiş. Hayatını bağışlaması için yalvarmış: “Lütfen! Lütfen izin ver sakinleşeyim ve ölüme hazırlanayım. Canımı almadan önce sadece çeyrek saat ver bana ki, Tanrı’ya dua edeyim.”“Tamam,” diye hırlamış Mavisakal. “Sadece çeyrek saatin var ama, sonunda hazır ol.”Kadın hızla merdivenlerden odasına çıkmış ve kızkardeşlerini şatonun surlarına gözetmelete göndermiş. Dua etmek için diz çökmüş, fakat dua etmek yerine kızkardeşlerine seslenmiş. “Kardeşlerim, kardeşlerim! Erkek kardeşlerim geliyor mu, görüyormusunuz?”“Hiçbirşey görmüyoruz, dümdüz ovalar boyunca hiçbirşey yok.”İkide bir surlara bağırmış. “Kardeşlerim, kardeşlerim! Erkek kardeşlerim geliyor mu, görüyormusunuz?” “Bir toz bulutu görüyoruz. Belkide uzaktaki bir hortumdur.”Bu arada Mavisakal gürleyerek, kafasını keseceği eşini kilere çağırmış. Kadınsa yine seslenmiş. “Kardeşlerim, kardeşlerim! Erkek kardeşlerim geliyor mu, görüyormusunuz?”Mavisakal karısına bir kez daha bağırmış ve taş basamaklardan yukarı çıkmaya başlamış. Kızlar bağırmışlar: “Evet, onları görüyoruz! Erkek kardeşlerimiz buradalar ve şimdi şatoya girdiler.”Mavisakal hızlı adımlarla koridoru geçip karısının odasına doğru, “Seni almaya geliyorum!” diye kükremiş. Ayak sesleri artmış; koridordaki taşlar gevşemiş, harçların kumu yerlere saçılmış. Mavisakal yakalamak için ellerini uzatmış halde karısının odasına girerken, at sırtındaki erkek kardeşler de dörtnala şato koridorlarına girip odaya yönelmişler. Mavisakal’ı oradan çıkarıp burçlara sürmüşler. Hemen oracıkta kılıçlarla üzerine saldırıp vurmuş, yaralamış, yere yıkmış ve en nihayetinde öldürmüşler; kanını ve cesetinden arta kalanları akbabalara bırakmışlar.PSİŞENİN DOĞAL YOK EDİCİSİVahşi doğayla bir ilişki geliştirmek, kadının bireyleşme sürecinin temel unsurlarından biridir. Bu ilişkiyi kurmak için kadın karanlığa dalmalı, ama aynı zamanda telafisi mümkün olmayan bir şekilde tuzağa düşüp yakalanmamalı, oraya giden yolda ya da dönüşte yakalanmamalıdır. Mavisakal öyküsü tüm kadınların psişelerinde ve onları esir alan karanlık, doğuştan yokedici olan adam üzerinedir. O, akılda tutulması ve frenlenmesi gereken, inkar edilemez ve kendine özgü bir güçtür. Psişenin doğal yok edicisine gem vurmak için kadınların tüm içgüdüsel güçlerine sahip çıkmaları gerekir. İçgörü, sezgi, sabır, inatçı sevgi, keskin bir duyarlık, uzağı görme, net bir işitme duyusu, ölüler üstüne şarkı söyleme, sezgisel iyileştirme ve kendi yaratıcı ateşlerine yönelme bu güçlerden bazılarıdır. Masalları psikolojik olarak yorumlarken, tek bir kadının psişesinde geçen bir dramayı temsil edebilmesi için öykünün tüm yönlerinden yararlanırız. Mavisakal tüm kadınların hayatlarının bir köşesinde gizlenen, oradan olan biteni seyredip karşı çıkma forsatı bekleyen, derinlere çekilmiş bir karmaşayı temsil eder. Her ne kadar erkeklerin psişelerinde aynı ya da farklı şekillerde simgeleştirilebilse de, bu karmaşa hem eski çağlarda hem de günümüzde her iki cinsin de düşmanıdır. Mavisakal benzeri güçleri tam olarak kavramak zordur, çünkü o doğuştandır, yani doğumdan itibaren bütün insanların içinde bulunur ve bu anlamda bilinçli bir kökeni yoktur. Ancak, onun doğasının insanların bilinç-öncesinde nasıl geliştiğine dair bir ipucuna sahip olduğumuza inanıyorum, çünkü öyküde Mavisakal’a “başarısız bir sihirbaz” denmektedir. Bu uğraşı onu, psişenin habis yok edicisini kurallara fazla bağlı görünmesine karşın had safhada yıkıcı bir sihirbaz olarak tasvir eden öteki masallardaki tiplemelerle de ilişkilendirir. Bu anlatıyı arketipsel bir buluntu gibi kullanarak, mitler tarihindeki başarısız büyülere ya da başarısız tinsel güçlere dair bildiklerimizle kıyaslayabiliriz. Yunanlı Ikarus uçarak güneşe çok yaklaştı ve balmumundan kanatları eridiği için yere çakıldı. Zuni efsanesi “Oğlan Çocuğu ve Kartal” ölümün kurallarını ihlal edebileceğini düşünmeseydi, krallığın bir üyesi olarak kabul edilebilecek bir çocuktan söz eder. Gökyüzünde süzülürken ödünç aldığı kartal tüyleri kopmuş ve korkunç sondan kaçamamıştır. Hıristiyan efsanelerinde Lucifer, Yehova ile eşit olduğu iddiasında bulunmuş ve yeraltına sürülmüştür. Folklorda doğaya karşı çıkmaya kalkışarak, gerçek beceri düzeylerinin ötesinde işlere atılmakta aptalca cesaret örnekleri sergileyen bir takım büyücü yamakları vardır. Bunlar sakatlıklar ya da çeşitli felaketler yoluyla cezalandırılmışlardır. Bu temaları incelersek, yok edicilerin başkaları üzerinde üstünlük ve güç sahibi olmayı arzu ettiklerini görürüz. Bunlar bir tür psikolojik şişkinlik taşırlar. Bu durumdaki bir varlık hayatın ve ölümün sistemleri ile insan doğasının kurallarının da dahil olduğu doğanın gizemli güçlerini dağıtıp denetleyen Anlatılmaz Olan’dan daha yüce, onun kadar büyük ve ona eşit olmak ister. Mitlerde ve öykülerde, Anlatılmaz Olan’ın çalışma biçimini ihlal etmeye, onu yolundan saptırmaya ya da değiştirmeye çalışan bir varlığın, bunu sonucunda cezalandırıldığını görürüz. Bunlar ya gizemler ve büyüler dünyasındaki yeteneklerinin azalmasına –artık büyü yapmasına izin verilmeyen yamakların durumunda olduğu gibi- katlanmak zorunda kalırlar ya tanrılar ülkesinden yalnız başına sürgün edilirler ya da kekeleme, sakatlanma, veya ölüm yoluyla benzer bir inayet ya da güç kaybına uğrarlar. Eğer Mavisakal’ın böyle bir dışlanmışlıkla ilgili bütün efsanelerin içsel bir örneği olduğunu anlayabilirsek, o zaman kurtuluştan uzak düşüp devamlı bir sürgün hayatı yaşadığı için kimi zaman onu (bizi) saran derin ve açıklanamaz yalnızlığı da kavrayabiliriz. Mavisakal masalında ortaya çıkan sorun şudur: Mavisakal, psişenin genç, dişil güçlerinin ışığına izin vermek yerine, içinde büyük bir öfke besler ve psişenin ışıklarını öldürmeyi arzular. Böylesine habis bir oluşumda, bir zamanlar ışıktan daha iyi olmak isteyen ve bundan dolayı da inayetle bağları kopan, tuzağa düşürülmüş biri olduğunu hayal etmek zor değildir. Sürgün edilenin bu olaydan sonra neden bu denli zalim bir biçimde başkalarının ışığının peşinden koştuğunu anlayabiliriz. Eğer kendisi için yeterince ruh(lar) toplayabilirse, sonunda karanlığını kaldıracak ve yalnızlığını onarabilecek bir ışık kaynağı oluşturabileceğini umduğunu düşünebiliriz. Bu anlamda, daha masalın başında ıslah olmamış yönüyle korkunç, alt edilmesi son derece güç bir varlıkla karşı karşıya kalırız. Ancak, bu olgu, masaldaki en küçük kız kardeşin kabullenmesi gereken en önemli gerçeklerden biridir. Tüm kadınların da kabul etmesi gereken bu gerçek, hem içeride hem de dışarıda, doğal benliğin içgüdülerine muhalif hareket edecek bir güç bulunduğu ve bu habis gücün ne ise o olduğudur. Böyle bir güç karşısında acıma hissine kapılabilsek de, ilk işimiz onu tanımak, onun yıkımlarından kendimizi korumak ve nihayet, onu ölümcül enerjisinden yoksun bırakmak olmalıdır. Bütün yaratıklar yok edicilerin var olduğunu öğrenmelidir. Bu bilgiye sahip olmayan bir kadın kendi ormanında, yenilip yutulmadan güvenle dolaşamaz. Yok ediciyi anlamak, safdillikten, deneyimsizlikten ya da ahmaklıktan ötürü saldırıya açık olmaktan kurtulup olgun bir hayvan haline gelmektir. Mavisakal kurnaz bir izsürücü gibi en küçük kızın kendisiyle ilgilendiğini, yani kurban olmaya gönüllü olduğunu hisseder. Ona evlenme teklif eder ve kız da gençliğinin verdiği coşkulu bir anda (çoğu zaman aptallık, haz, mutluluk ve cinsel ilginin birleşimidir) evet der. Hangi kadın bilmez bu senaryoyu?

(Öykü C.P. Estes’in, Ayrıntı yayınlarından çıkan Kurtlarla Koşan Kadınlar kitabından, Ardad Lili ve Lilith Noir tarafından aktarılmıştır.)

aslan avı

2010-07-06T13:23:00.001-07:00

aslan avı

2010-07-06T13:16:00.000-07:00

BEYOND CITIZENSHIP: FEMINISM AND THE TRANSFORMATION OF BELONGING

2010-06-24T03:00:00.000-07:00

Programme now published – book now as places are limited…http://www.bbk.ac.uk/bisr/beyondcitizenship/programmeBEYOND CITIZENSHIP: FEMINISM AND THE TRANSFORMATION OF BELONGINGAn international, interdisciplinary conferenceBirkbeck, University of London30 June – 2 July 2010Plenary speakersSara Ahmed Davina Cooper Krassimira Daskalova Antke Engel Katherine Gibson Rebecca GompertsGail Lewis Lynne Segal Margrit Shildrick Birte Siim Gloria Wekker Anna YeatmanWithA screening of “Exemplary” by Canan, followed by discussion with Reina Lewis Plus over 160 papers by feminist scholars from around the worldThe language of citizenship has, in recent years, been mobilized by feminists to articulate a wide range of claims and demands. The notions of economic, political, social, cultural, sexual/ bodily, and intimate citizenship, for example, have all been developed and explored in terms of their normative potential and their actual realization. In Europe, in particular, there has been a strong steer from research funders and policy makers towards research agendas which address the question of citizenship in the context of increasingly diverse and multicultural societies. But, can the concept of citizenship encompass the transformations that feminist politics seek? What are the restrictions and exclusions of contemporary forms and practices of citizenship? How does the concept of citizenship deal with power, inequality, and difference? What are the problems with framing our desires and visions for the future in terms of citizenship in a globalizing world of migration, mobility, armed conflict, economic crisis and climate change? Does the concept of citizenship restrict our imaginations and limit our horizons within nation-state formations? Can it ever really grasp the complexity of our real and longed-for attachments to communities, networks, friends and loved ones? Is it able to embrace the politics of embodiment and of our relationships with the non-human world? How have feminists historically and cross-culturally imagined and prefigured a world beyond citizenship? Is a feminist, queer or global citizenship thinkable, or should we find a new language for new forms of belonging?Full conference package (vegetarian lunches on 30 June, 1 July, 2 July, teas and coffee throughout the conference, and wine reception on 30 June; plus film screening and discussion on 1 July): £120 standard rate£60 students £60 Birkbeck staff To register, visit:http://www.bbk.ac.uk/bisr/beyondcitizenship/RegistrationFor information about accommodation:http://www.bbk.ac.uk/bisr/beyondcitizenship/accommodation Conference supported by:FEMCIT: Gendered Citizenship in Multicultural Europe – an EU FP6 integrated projectBirkbeck Institute for Socia ResearchRokkan Senteret Conference organisers:Sasha Roseneil, Isabel Crowhurst, Ana Cristina Santos, Mariya StoilovaBirkbeck Institute for Social ResearchBirkbeck, University of LondonMalet StreetLondon WC1E 7HX

2010-06-03T01:45:00.000-07:00

CANAN / Segregate - exhibition opening 12.05.2010 20:00
On Wednesday 12 May 2010 at 8 pm, Kibela invites you to the opening of the exhibition Segregate by turkish artist CANAN.
CANAN (1970, Istanbul) belongs to a generation of Turkish artists that express social commitment and a global outlook in their critical attitude to the Turkish societal system, and combine a subdued sense of humour with forceful provocation and aesthetic reflection. In her universe the naked body appears in indecent ways, dolls commit sexual assaults and torture victims describe the physical and psychological pains they have experienced. Canan defines her art using a feminist slogan from the 1970s “private is political,” but she does not designate her work as feminist. The artist's first solo exhibition in Kibela shall present a selection of her video works. The exhibition will be on view until 12 June 2010.
Kindly welcome! Admission free.
Kibela, space for art, is open every day 9.00 am to 10.00 pm, Saturdays 4.00 pm to 10.00 pm, and closed Sundays.
The exhibition is part of X-OP project, supported by European Commission – Program Culture and Ministry of Culture of the Republic of Slovenia and Municipality of Maribor.
ACE KIBLA programme is supported by Ministry of Culture, Municipality of Maribor and The Slovenian Office of Youth. KIBLA is a part of Multimedia Centres Net Slovenia.
Info:Maja Vuksanovićmajav@kibla.org

"karılar koğuşu"

2010-04-07T14:34:00.000-07:00

2010-03-17T10:37:00.000-07:00

2010-03-16T11:45:00.000-07:00

2010-03-08T13:24:00.000-08:00

Biography:

I was born in 1970 and named Canan Şahin in accordance with Turkish Civil Law’s clause numbered 321, which is “If the mother and father of the child are married, the child will carry the surname of the family, if they are not the child will carry the surname of the mother.”

I have entered Marmara University Faculty of Economic and Administrative Sciences, Department of Business Administration as Canan Şahin in 1987, and graduated in 1992 as Canan Senol.

I got married in 1991, and in accordance with Turkish Civil Law numbered 743’s 153rd clause, which says that “a woman who gets married carries her husband’s surname”, I got my husband’s surname and my name is changed into “Canan Senol.”

In 1997 an amendment was made to the 153rd clause of Turkish Civil Law, that opened the possibility for the woman to carry her older surname, prior to her husband’s surname, but only if they are used together. Therefore, even if the commonly accepted family surname is still the husband’s surname, if a woman prefers, she would have also the options to use her father’s surname if she was a single before the marriage, her earlier husband’s surname if she was a widow, or adopter family’s surname if she was adopted, together with and prior to her husband’s surname.

I have entered Marmara University Faculty of Fine Arts, Department of Painting as Canan Şenol in 1994, and graduated as Canan Senol. I have also continued my professional life as an artist, and produced my artistic works as Canan Senol.

In 2010, I have decided to divorce my husband. Initially, I was not thinking about changing the surname “Senol”, as I got used to live with this surname for 20 years. I am known by this name, I signed many of my artistic works by this name, and my name is referred as Canan Senol in many books. Until the time, I have learned the laws about the surname:

The 173rd clause of Civil Law numbered 4721’s Second Book is as follows, “In case of divorce, the woman keeps the personal condition she achieved through the marriage; however, she will start to carry her older surname before marriage. In case she asks to keep her surname from the marriage, and if it is proven that keeping this surname will be beneficial to the woman, and it will not do any harm to the husband, the judge will decide that she will keep her husband’s surname. In case these conditions change, the husband may ask this permission to be removed.”

This is the favor of “father” Government to his son “the husband”. I refuse to use this surname that depends on the permission of the husband and the government. I reject to get this permission. I am bored and fed up with facing with permissions and impositions in every stage and field of my life. The surname that was forced to be used while getting married, is turning into the permission of the government and the gift of the husband when getting divorced. I renounce the “benefits” the surnames will provide me, and I renounce surnames.

From this day on, I want my name to be recorded just as “CANAN”. In this day, which we celebrate the 100th year of International Laborer Women’s Day, I am struggling to become the pure CANAN.

Biyografi:

2010-03-07T09:14:00.000-08:00

1970 yılında, Türk Medeni Kanunu'nun 321. maddesinin ''Çocuk, ana ve baba evli ise ailenin; evli değilse ananın soyadını taşır'' kanununa gore babamın soyadını alarak Canan Şahin olarak doğdum.

1987 de Marmara Üniversitesi İktisadi ve idari bilimler Fakültesi işletme bölümüne Canan Şahin olarak girip, 1992 yılında Canan Şenol olarak mezun oldum.

1991 yılında evlendim 743 sayılı Medenî Kanun’nun 153. maddesinin “evlenen kadın kocasının soyadını taşır” kanununa gore kocamın soyadını alarak ismim “Canan Şenol” olarak değiştirildi.

1997 de Medeni Kanun’nun 153 maddesine ilaveyle kadına kocasının soyadı önünde önceki soyadını taşıma imkanı tanındı.. Böylece, aile adı olarak kocanın soyadı kabul edilmekle beraber, kadına da tercihine göre bekarlık veya dul ise sona eren evlilikte edindiği soyadını ya da evlat edinilmişse evlat edinenin soyadını, kocasının soyadının önünde kullanma imkanı tanınmış oldu.

1994 de Marmara Üniversitesi Güzel Sanatlar fakültesi Resim bölümüne Canan Şenol olarak girip Canan Şenol olarak mezun oldum. Ve profesyonel sanat hayatında Canan Şenol olarak sanatsal üretimlerimi gerçekleştirdim.

Yıl 2010, eşimden ayrılmaya karar verdim. Yirmi yıla yakın bu isimle yaşamaya alıştığım için boşanmaya karar verdiğimde ilk önceleri Şenol soyadını değiştirme niyetinde değildim. Bu isimle tanınıyordum, bu isimle birçok sanatsal yapıtı imzaladım, birçok kitapta ismim Canan Şenol olarak geçti. Ta ki soyadı konusunda yasaları öğrenene kadar:

4721 sayılı Türk Medeni Kanununun ikinci kitabında düzenlenen 173. maddesinde “boşanma halinde kadın, evlenme ile kazandığı kişisel durumunu korur; ancak, evlenmeden önceki soyadını yeniden alır. Kadının, boşandığı kocasının soyadını kullanmakta menfaati bulunduğu ve bunun kocaya bir zarar vermeyeceği ispatlanırsa, istemi üzerine hakim, kocasının soyadını taşımasına izin verir. Koca, koşulların değişmesi halinde bu iznin kaldırılmasını isteyebilir” hükmü yer almaktadır.

Bu kanun Devlet “baba”nın, oğlu olan “koca”ya yaptığı kıyaktır. Kocanın ve devletin iznine bağlı olan bu soyadını kullanmayı reddediyorum. Bu izni almayı reddediyorum. Hayatımın her alanının izinlere ve dayatmalara tabii olmasından bıktım, usandım. Evlenirken devletin dayatması ile kullandığım soyadı, boşanırken karşıma devletin izni, kocanın lütfu olarak çıkıyor. Soyadlarının bana getireceği “menfaatlerden” feragat ediyorum, Soyadlarından feragat ediyorum.

Bugünden itibaren ismim yalnızca “CANAN” olarak kayıt edilsin. Bu yıl 8 mart Dünya Emekçi Kadınlar Gününün 100. yılını kutlarken yalnızca CANAN olabilmenin mücadelesini veriyorum.